2 godzin temu
Ósmy Program Działań w zakresie Środowiska do 2030 r. (8. EAP) to nadrzędne prawnie ramy Unii Europejskiej dla działań w zakresie unijnej polityki środowiskowej. 8. EAP obejmuje długoterminowy nadrzędny cel, jakim jest dobre życie na naszej planecie w perspektywie do 2050 r. Program ten określa również sześć celów tematycznych na rok 2030 oraz warunki niezbędne do ich osiągnięcia. Opiera się na założeniach Europejskiego Zielonego Ładu dotyczących przyspieszenia zielonej transformacji, a także ochrony, przywrócenia i poprawy stanu środowiska.
W trzecim raporcie z wdrażania 8. EAP, wydanym przez Europejską Agencję ds. Środowiska (EEA) pod koniec 2025 r., przeanalizowano trendy historyczne, najnowsze postępy oraz prognozowane na przyszłość działania w zakresie łagodzenia zmiany klimatu, np. dotyczące redukcji emisji gazów cieplarnianych, wzrostu wykorzystania energii odnawialnej czy poprawy efektywności energetycznej.
Założenia 8. EAP
8. EAP (decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/591) powinien wspierać cele Europejskiego Zielonego Ładu, m.in. dzięki unijnej polityce ochrony środowiska w perspektywie do 2030 r. Zgodnie z założeniami stanowi on podstawę do osiągnięcia celów środowiskowych i klimatycznych określonych w Agendzie 2030 ONZ i jej celach zrównoważonego rozwoju oraz jest dostosowany do celów Niezrozumienia paryskiego, Konwencji z Rio i innych umów międzynarodowych. Ma przyczynić się do przyspieszenia transformacji ekologicznej w kierunku neutralnej dla klimatu, zrównoważonej, wolnej od toksyn, zasobooszczędnej, bazującej na energii ze źródeł odnawialnych, odpornej i konkurencyjnej gospodarki o obiegu zamkniętym.
8. EAP wymaga corocznego monitorowania postępów w realizacji celów priorytetowych, z uwzględnieniem celu ogólnego, jakim jest zmiana systemowa. Dlatego każdego roku Europejska Agencja Środowiska (EEA) ocenia postępy w realizacji celów Programu Działań w zakresie Środowiska, wykorzystując zestaw 28 wskaźników.
Cele i wskaźniki 8. EAP
Cele priorytetowe i wskaźniki ich realizacji w ramach 8. EAP to:
- Łagodzenie zmiany klimatu
a. Trendy i prognozy dotyczące całkowitej emisji gazów cieplarnianych w Europie
b. Emisje gazów cieplarnianych z użytkowania gruntów, zmian użytkowania gruntów i leśnictwa w Europie - Adaptacja do zmiany klimatu
a. Straty gospodarcze spowodowane ekstremalnymi zjawiskami klimatycznymi w Europie
b. Wpływ suszy na ekosystemy w Europie - Regeneracyjna gospodarka o obiegu zamkniętym
a. Ślad materiałowy Europy
b. Wytwarzanie odpadów w Europie - Zerowe zanieczyszczenie i środowisko wolne od toksyn
a. Przedwczesne zgony z powodu narażenia na drobny pył zawieszony w Europie
b. Azotany w wodach gruntowych - Różnorodność biologiczna i ekosystemy
a. Wyznaczone lądowe obszary chronione w Europie
b. Morskie obszary chronione w morzach Europy
c. Indeks pospolitych ptaków w Europie
d. Lesistość - Presja środowiskowa i klimatyczna związana z produkcją i konsumpcją w UE
a. Zużycie energii pierwotnej i końcowej w Europie
b. Udział zużycia energii ze źródeł odnawialnych w Europie
c. Wskaźnik wykorzystania materiałów w obiegu zamkniętym w Europie
d. Udział autobusów i pociągów w lądowym transporcie pasażerskim
e. Powierzchnia rolna objęta rolnictwem ekologicznym w Europie - Warunki sprzyjające
a. Udział podatków środowiskowych w całkowitych dochodach podatkowych
b. Dopłaty do paliw kopalnych
c. Wydatki na ochronę środowiska
d. Zielone obligacje
e. Wskaźnik ekoinnowacji - Dobre życie w granicach planety
a. Zajęcie gruntów netto w miastach i strefach dojazdów do pracy w Europie
b. Niedobór wody w Europie (wskaźnik zużycia wody plus)
c. Ślad konsumpcyjny (na podstawie oceny cyklu życia)
d. Zatrudnienie w sektorze dóbr i usług środowiskowych
e. Wartość dodana brutto sektora dóbr i usług środowiskowych
f. Nierówności środowiskowe związane z PKB oraz zanieczyszczeniem powietrza w Europie
Raport Europejskiej Agencji Środowiska dotyczący monitorowania 8. EAP w zakresie środowiska
Opublikowany właśnie raport dotyczący monitorowania 8. EAP w zakresie środowiska opiera się na danych zgłoszonych przez 27 państw członkowskich Unii Europejskiej, 5 państw członkowskich Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) oraz 9 stron Wspólnoty Energetycznej.
Aby uchwycić postępy w realizacji długoterminowego celu, ramy monitorowania 8. EAP Komisji Europejskiej obejmują sześć wskaźników i odpowiadających im celów na rok 2030:
- wskaźnik dotyczący zajmowania gruntów, służący monitorowaniu, czy UE osiągnie cel zerowego poziomu zajmowania gruntów netto do 2050 r.;
- wskaźnik dotyczący warunków niedoboru wody, służący monitorowaniu, czy UE zmniejszy niedobór wody;
- wskaźnik dotyczący śladu konsumpcyjnego, służący monitorowaniu, czy UE znacząco zmniejszy wpływ swojej konsumpcji na środowisko, aby jak najszybciej zniwelować jego negatywny wpływ na planetę;
- dwa wskaźniki dotyczące zatrudnienia i wartości dodanej brutto sektora dóbr i usług środowiskowych, służące monitorowaniu, czy udział zielonej gospodarki i zielonego zatrudnienia w gospodarce jako całości wzrośnie w UE;
- wskaźnik dotyczący nierówności środowiskowych, służący monitorowaniu, czy UE zmniejszy nierówności środowiskowe i zapewni sprawiedliwą transformację.
Wyniki analiz pokazują nierównomierny postęp w realizacji celów UE w zakresie środowiska i klimatu. Wskaźniki dotyczące przedwczesnych zgonów spowodowanych zanieczyszczeniem powietrza, ekoinnowacji, zielonego zatrudnienia i zielonej gospodarki oceniono jako zgodne z planem. Emisje gazów cieplarnianych (GHG) i wskaźnik zielonych obligacji oceniono jako prawdopodobnie zgodne z planem.
Natomiast wskaźniki dotyczące rolnictwa ekologicznego, wykorzystania materiałów w obiegu zamkniętym, śladu konsumpcyjnego UE, strat ekonomicznych związanych z klimatem oraz użytkowania gruntów, emisji i pochłaniania gazów cieplarnianych związanych ze zmianą użytkowania gruntów i leśnictwem (LULUCF) oceniono jako niezgodne z planem. Pozostałe 17 wskaźników oceniono w odniesieniu do realizacji celu na rok 2030 jako prawdopodobnie niezgodne z planem.
Autorzy raportu zaznaczają, iż kilka kluczowych polityk UE dopiero niedawno weszło w życie lub pozostało w trakcie wprowadzania, więc należy wstrzymać się z oceną ich wpływu na środowisko.
Monitoring report on progress towards the 8th EAP objectives 2025, do którego dołączony jest raport techniczny, można pobrać ze strony Urzędu Publikacji Unii Europejskiej.
Wnioski z raportu
Jak wskazują autorzy raportu, ocena postępów w realizacji priorytetowych celów 8. EAP i powiązanych z nimi celów na rok 2030 potwierdza ciągłą potrzebę zdecydowanych i pilnych działań na rzecz ochrony i odbudowy środowiska Europy, łagodzenia zmiany klimatu i skuteczniejszego dostosowywania się do zmieniających się warunków.
W opinii autorów raportu najbardziej niepokojące pozostają wyniki prognoz na rok 2030, odnoszące się do priorytetowych celów 8. EAP, dotyczących presji środowiskowych i klimatycznych związanych z produkcją i konsumpcją w UE oraz adaptacji do zmiany klimatu. Wynika z tego konieczność transformacji europejskich systemów energetycznych, mobilności, żywnościowych i przemysłowych.
Państwa członkowskie są w trakcie wdrażania nowo przyjętych przepisów UE i dostosowywania krajowych polityk, działań i ambicji do ustalonych celów w zakresie łagodzenia zmiany klimatu i energii (m.in. rozporządzenie w sprawie odbudowy zasobów naturalnych, dyrektywa w sprawie monitorowania i odporności gleb), dlatego realne efekty będą widoczne z czasem. Niemniej jednak obecne oceny podkreślają potrzebę podjęcia przyspieszonych i zdecydowanych działań oraz zapewnienia wystarczającego finansowania w celu osiągnięcia do 2030 r. założeń 8. EAP.
Według raportu w sprawozdaniu Komisji Europejskiej (Aktualizacja kosztów niewdrażania unijnego prawa ochrony środowiska) wskazano, iż koszty te wyniosą łącznie 180 mld euro rocznie w odniesieniu do w tej chwili obowiązujących celów środowiskowych. Ponadto przyszłe straty gospodarcze spowodowane samymi powodziami mogą potencjalnie przekroczyć 1 bln euro rocznie w Unii Europejskiej, jeżeli nie zostaną podjęte dalsze działania.
W tym kontekście konieczne staje się dostosowanie publicznych ram finansowych oraz zachęt inwestycyjnych dla podmiotów prywatnych do realizacji założeń klimatycznych i środowiskowych oraz stopniowe wycofywanie dotacji do paliw kopalnych i innych szkodliwych dla środowiska subsydiów. Stąd też autorzy raportu wskazują, iż osiągnięcie wizji 8. EAP, zakładającej dobre życie na Ziemi do roku 2050, będzie wymagało zapewnienia odpowiedniego finansowania, a także terminowej i skutecznej realizacji celów we wszystkich sektorach i państwach członkowskich.
Autorzy raportu wskazują, iż cel zerowego zanieczyszczenia i środowiska wolnego od toksyn oraz warunki sprzyjające przynoszą najbardziej pozytywne, choć nierównomierne rezultaty. W 2023 r. UE osiągnęła cel na 2030 r. w zakresie zmniejszenia liczby przedwczesnych zgonów spowodowanych zanieczyszczeniem powietrza, niemniej jednak wskazuje się, iż konieczne jest podejmowanie dalszych wysiłków, aby utrzymać ten postęp.
We wnioskach wskazuje się również, iż UE prawdopodobnie przez cały czas nie jest na dobrej drodze do zmniejszenia o połowę strat składników odżywczych do wód podziemnych z uwagi na to, iż obecne i planowane środki są niewystarczające. Niezbędne jest również dalsze włączanie celów środowiskowych i klimatycznych do polityki przemysłowej czy rolnej.
Dążenie UE do zrównoważonego rozwoju zbiega się w czasie z nakładającymi się na siebie kryzysami i sprawia, iż priorytety, takie jak konkurencyjność, bezpieczeństwo, obronność i sprawiedliwość, znajdują się na pierwszym planie. Dlatego konieczne jest zadbanie, aby cele klimatyczne i środowiskowe były osadzone w tych priorytetach i uznawane za wzajemnie wzmacniające się, biorąc pod uwagę, iż stabilność gospodarcza, bezpieczeństwo, odporność strategiczna i sprawiedliwość zależą od stabilnego klimatu i zdrowego środowiska w miarę postępu Europy w kierunku zrównoważonego rozwoju.
W artykule korzystałam z:
https://op.europa.eu/pl/publication-detail/-/publication/6a347f80-d7d0-11f0-8da2-01aa75ed71a1/language-en
EN PDF: TH-01-25-041-EN-N – ISBN: 978-92-9480-748-9 – ISSN: 1977-8449 – doi: 10.2800/1667739
https://www.eea.europa.eu/en/analysis/publications/monitoring-report-on-progress-towards-the-8th-eap-objectives-2025
https://www.eea.europa.eu/en/topics/at-a-glance/state-of-europes-environment/environment-action-programme/8th-eap-indicator-based-progress?activeTab=911432dc-854b-4a41-bee3-f48ae27b2adc
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32022D0591
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=COM%3A2022%3A357%3AFIN
https://op.europa.eu/pl/publication-detail/-/publication/4dead000-263d-11f0-8a44-01aa75ed71a1/language-en
https://www.eea.europa.eu/en/analysis/publications/monitoring-report-on-progress-towards-the-8th-eap-objectives-2025
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=COM%3A2022%3A357%3AFIN
