2 godzin temu
Państwa członkowskie, zgodnie z nowymi przepisami, muszą w zharmonizowany sposób monitorować poziomy substancji per- i polifluoroalkilowych (PFAS) w wodzie pitnej, aby zapewnić zgodność z nowymi unijnymi wartościami dopuszczalnymi. Określono je w przekształconej dyrektywie w sprawie wody pitnej. Państwa członkowskie będą również musiały informować Komisję Europejską o wynikach monitorowania. Obejmuje to dane dotyczące przekroczeń wartości dopuszczalnych, incydentów i wszelkich przyznanych odstępstw.
Nowy system raportowania PFAS
Nowy system raportowania jest prostszy niż w poprzedniej dyrektywie w sprawie wody pitnej i zmniejsza ilość danych podlegających zgłoszeniom. To pierwszy przypadek wdrożenia systematycznego monitorowania PFAS w wodzie pitnej w UE.
W przypadku przekroczenia dopuszczalnych wartości państwa członkowskie muszą podjąć działania w celu obniżenia poziomu PFAS i ochrony zdrowia publicznego, a jednocześnie poinformować o tym opinię publiczną. Środki te mogą obejmować zamknięcie zanieczyszczonych studni, dodanie etapów oczyszczania w celu usunięcia PFAS lub ograniczenie korzystania z zasobów wody pitnej do czasu powrotu do dopuszczalnych wartości.
Na mocy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 z dnia 16 grudnia 2020 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, która weszła w życie 12 stycznia 2021 r., wprowadzono parametry i wartości parametryczne dla substancji per- i polifluoroalkilowych (PFAS). Wartości te wynoszą 0,50 μg/l (500 ng/l) dla PFAS ogółem i 0,10 μg/l (100 ng/l) dla parametru Suma PFAS, który uwzględnia wykaz 20 związków.
Działania KE mające na celu ochronę wody pitnej
Raportowanie PFAS przyczynia się bezpośrednio do realizacji kluczowego celu Strategii Odporności Wodnej – prawa do bezpiecznej wody pitnej. Stanowi to również odpowiedź na zawarte w strategii wezwanie do podjęcia pilnych działań w celu zwalczania zanieczyszczeń zagrażających europejskim źródłom wody pitnej.
Dla wsparcia spójnego monitorowania w całej UE Komisja Europejska w 2024 r. wydała wytyczne techniczne dotyczące metod analitycznych do pomiaru całkowitej zawartości PFAS i sumy PFAS w wodzie pitnej.
Niniejsze wytyczne opierają się na ocenie technicznej i społeczno-ekonomicznej i zostały opracowane w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi. Określają one najodpowiedniejsze metody monitorowania PFAS, zgodne z przekształconą dyrektywą.
Komisja Europejska dąży do całkowitego wyeliminowania PFAS z większości obecnych zastosowań konsumenckich, co już teraz skłania branże do poszukiwania alternatywnych, nieszkodliwych substancji zastępczych. Jednocześnie zdaje sobie sprawę, iż całkowite wycofanie tych substancji może być trudne, dlatego planowane jest uwzględnienie wyjątków, m.in. w sektorze motoryzacyjnym, w produkcji półprzewodników oraz energetyce odnawialnej. Niektóre państwa nie czekają na decyzje KE i samodzielnie wprowadzają ograniczenia PFAS, np. Dania już w 2020 r. zakazała stosowania PFAS w papierowych i tekturowych opakowaniach do żywności. Co więcej, od lipca 2026 r. wprowadzi zakaz sprzedaży i importu odzieży, obuwia oraz produktów wodoodpornych, które zawierają te substancje.
Czym są wieczne chemikalia – PFAS?
PFAS to grupa ponad 10 tys. syntetycznych substancji chemicznych, które nie ulegają biodegradacji. Ocenia się, iż po ostatnich 30 latach ich stosowania do środowiska wprowadzono ponad 4 mln ton tych substancji. Są one powszechnie stosowane w produktach codziennego użytku, takich jak naczynia nieprzywierające, opakowania do żywności, odzież wodoodporna, a choćby kosmetyki. PFAS docierają do nas przez wodę, żywność i powietrze, a ich obecność wiąże się z ryzykiem problemów zdrowotnych. Pisaliśmy o tym w jednym z poprzednich artykułów: PFAS są już wszędzie, choćby w amazońskiej dżungli.
Wpływ PFAS na człowieka
Największym zagrożeniem dla życia i zdrowia wielu organizmów jest zdolność PFAS do bioakumulacji. w tej chwili w USA wykrywane są we krwi 92 proc. obywateli. Związki te uszkadzają wątrobę, która stara się je zdegradować, oraz powodują choroby tarczycy. Częstą konsekwencją jest także rozwój chorób nowotworowych. PFAS zaburzają gospodarkę hormonalną, podwyższają poziomem cholesterolu, sprzyjają otyłości oraz cukrzycy. Notuje się również zmniejszoną płodność u kobiet, niską masę urodzeniową noworodków i zaburzenia rozwoju dzieci. Zwiększenie zachorowalności na te choroby w otoczeniu zakładów przemysłowych wykorzystujących w produkcji PFAS było pierwszym sygnałem do bliższego przyjrzenia się ich wpływowi.
