Ogrzewanie mieszkania za mniej niż 1000 zł rocznie? PORT PC pokazuje, jak duże znaczenie ma SCOP

Nowoczesny klimatyzator typu split z funkcją grzania to nic innego jak pompa ciepła typu powietrze-powietrze, która może pracować z bardzo wysoką efektywnością grzewczą. Już w klasie energetycznej A⁺⁺ pompy ciepła powietrze-powietrze mogą osiągać SCOP około 5, a najwyższa klasa A⁺⁺⁺ zaczyna się od SCOP 5,10.

Jak pokazuje analiza dla mieszkania o powierzchni 50 m², przy zastosowaniu pompy ciepła o SCOP 5, czyli np. wspomnianego klimatyzatora, koszt ogrzewania pomieszczeń to około 960 zł rocznie, gdy uwzględni się istniejący budynek o przyzwoitym standardzie energetycznym. W przypadku kotła grzewczego na gaz ziemny wydatki będą dwukrotnie wyższe – około 1930 zł rocznie, a przy kotle elektrycznym sięgną aż 5010 zł rocznie. Analiza wyjaśnia, dlaczego przy ocenie kosztów ogrzewania liczy się nie tylko jednostkowa cena energii lub paliwa, ale też sprawność i sezonowa efektywność urządzenia.

Jedno mieszkanie, diametralnie różny rachunek za ogrzewanie

Dla analizowanego mieszkania o powierzchni 50 m² przyjęliśmy zapotrzebowanie na energię użytkową na ogrzewanie EU = 80 kWh/(m²·rok), czyli około 4000 kWh ciepła rocznie. Aby dostarczyć 4000 kWh ciepła, pompa ciepła o SCOP równym 5 zużyje około 800 kWh energii elektrycznej. Ogrzewanie oporowe potrzebuje do dostarczenia tej samej ilości ciepła około 4000 kWh energii elektrycznej. W zestawieniu na rys. 1 porównujemy roczny koszt dostarczenia tej samej ilości ciepła do ogrzewania mieszkania przez różne urządzenia grzewcze. Nie obejmuje ono kosztów przygotowania ciepłej wody użytkowej.

Rys. 1. Roczny koszt ogrzewania mieszkania 50 m² w standardzie EU = 80 kWh/(m²·rok), bez kosztu przygotowania ciepłej wody. Wszystkie warianty odnoszą się do tego samego zapotrzebowania na ciepło wynoszącego 4000 kWh rocznie. Koszt ogrzewania dla wszystkich pomp ciepła oraz kotła elektrycznego pokazano dla taryfy G11

Najniższy koszt ogrzewania według analizy zapewni pompa ciepła pracująca z sezonową efektywnością SCOP = 6 − 800 zł/rok. Przy SCOP = 5 wydatki wyniosą 960 zł/rok, przy SCOP = 4 − 1200 zł/rok, a przy SCOP = 3 − 1600 zł/rok. Co istotne, wszystkie warianty kosztów ogrzewania dla pomp ciepła ujętych w zestawieniu obliczono dla najprostszej, jednostrefowej taryfy G11. Odpowiednio dobrana taryfa wielostrefowa np. G12w i sterowanie czasowe pracą pompy ciepła mogą w praktyce obniżyć te koszty jeszcze o kilkanaście procent.

Dla porównania roczny koszt ogrzewania tego samego mieszkania wynosi około: 1180 zł dla kotła węglowego o średniej sprawności 85 proc., 1310 zł dla kotła na kawałki drewna, 1540 zł dla kotła węglowego o średniej sprawności 65 proc., 1700 zł dla kotła na propan, 1930 zł dla kotła na gaz ziemny, 2500 zł dla kotła na pellet drzewny, 2890 zł dla kotła olejowego, 3030 zł dla ciepła systemowego z rekompensatą w 2026 r. oraz 5010 zł dla kotła elektrycznego w taryfie G11.

Co adekwatnie oznacza SCOP pompy ciepła?

SCOP, czyli sezonowy współczynnik efektywności pompy ciepła, pokazuje relację między ilością ciepła dostarczonego przez urządzenie a ilością energii elektrycznej zużytej w całym referencyjnym sezonie grzewczym. SCOP = 4 oznacza w uproszczeniu, iż z 1 kWh energii elektrycznej pompa ciepła dostarcza w okresie około 4 kWh ciepła. Przy SCOP = 5 jest to około 5 kWh, a przy SCOP = 6 – około 6 kWh. Jest to możliwe dlatego, iż pompa ciepła nie produkuje całego ciepła z energii elektrycznej, ale przenosi większą jego część z otoczenia.

SCOP obejmuje cały sezon i nie należy go mylić z chwilowym współczynnikiem efektywności COP, który jest wyznaczany dla konkretnych warunków pracy urządzenia w danym momencie (wartości temperatury), czyli tzw. pojedynczego punktu pracy pompy ciepła.

Praktyczna korzyść z wyższego SCOP jest znacząca: przy tym samym zapotrzebowaniu na ciepło i tej samej cenie prądu wzrost SCOP z 4 do 5 zmniejsza zużycie energii elektrycznej i koszt ogrzewania o 20%, a wzrost z 4 do 6 – o jedną trzecią.

SCOP a klasa energetyczna, typ pompy ciepła i temperatura pracy

Ta sama klasa energetyczna nie oznacza tej samej wartości SCOP dla wszystkich rodzaju pompy ciepła. Pompy typu powietrze-powietrze mają klasy energetyczne dla ogrzewania oparte bezpośrednio na współczynniku SCOP, który można zobaczyć na etykietach energetycznych. Dla pomp typu powietrze−woda i solanka−woda podstawą klasyfikacji energetycznej jest sezonowa efektywność ogrzewania pomieszczeń η_s, z której SCOP wyznacza się z uwzględnieniem współczynnika konwersji i korekt. Dlatego klasa A⁺⁺⁺ nie oznacza jednego identycznego progu SCOP dla wszystkich typów pomp ciepła, co dobrze pokazuje tabela 1.

Tabela 1. Orientacyjne zakresy współczynnika SCOP dla różnych typów pomp ciepła klas A⁺⁺ i A⁺⁺⁺. Tabela dotyczy klimatu umiarkowanego i funkcji ogrzewania pomieszczeń

Zestawienie wyjaśnia, dlaczego nie należy porównywać samej klasy energetycznej na etykietach energetycznych pomp ciepła bez informacji o typie urządzenia i warunkach pracy. Dla pompy ciepła typu powietrze-powietrze klasa A⁺⁺⁺ zaczyna się od SCOP 5,10, podczas gdy dla pompy powietrze-woda pracującej przy 55°C próg dla A⁺⁺⁺ to orientacyjnie SCOP 3,83. W przypadku gruntowej pompy ciepła współpracującej z grzejnikami granicą jest SCOP 3,95.

Na sezonową efektywność pompy ciepła duży wpływ ma również temperatura zasilania instalacji grzewczej. Ogrzewanie płaszczyznowe – podłogowe, ścienne lub sufitowe – dzięki dużej powierzchni oddawania ciepła pozwala ogrzewać pomieszczenia wodą o niskiej temperaturze, np. 35°C lub niższej. W tym przypadku dla pompy powietrze-woda pracującej przy 35°C próg dla klasy A⁺⁺⁺ zaczyna się orientacyjnie od SCOP 4,45. W przypadku gruntowej pompy ciepła i ogrzewania płaszczyznowego SCOP graniczne sięga 4,58.

Wartości podane w tabeli 1 wyznaczają progi poszczególnych klas energetycznych. Klasa A⁺⁺⁺ nie określa górnej granicy efektywności urządzenia. W przypadku gruntowych pomp ciepła współpracujących z ogrzewaniem płaszczyznowym osiągalne jest SCOP choćby 6,0 i wyższe. Wybrane modele mają takie wartości deklarowane również dla klimatu umiarkowanego i zastosowania niskotemperaturowego 35°C.

SCOP równy 6,0 oznacza dostarczenie średnio 6 kWh ciepła na każdą 1 kWh zużytej energii elektrycznej w warunkach przyjętych do jego wyznaczenia. Jednak warto zawsze pamiętać, iż realna efektywność konkretnej instalacji zależy także od prawidłowego doboru pompy, wymiennika gruntowego oraz ustawień i temperatury pracy systemu.

Wsparcie nie nadąża za efektywnością pomp ciepła

Mimo wysokiej efektywności pompy ciepła powietrze-powietrze mają dziś ograniczony dostęp do publicznego wsparcia inwestycji. W uldze termomodernizacyjnej w tej chwili brak odliczenia na zakup i montaż klimatyzatora z funkcją grzania, także urządzeń z wbudowaną pompą ciepła.

Z kolei program „Czyste Powietrze”, choć formalnie obejmuje wsparciem pompy ciepła powietrze-powietrze, to wymaga spełnienia szeregu skomplikowanych wymogów, aby wpisać takie urządzenie na listę ZUM. W efekcie, według aktualnego stanu listy ZUM jest tam zaledwie osiem modeli pomp ciepła powietrze-powietrze: cztery w klasie A⁺⁺ i cztery w klasie A⁺⁺⁺ (stan na 23 września 2026 r.), podczas gdy w zakresie pomp powietrze-woda lista obejmuje tysiące modeli. W praktyce bardzo ogranicza to dostęp do wsparcia tej technologii.

Klasa energetyczna to punkt odniesienia, a nie gwarancja rachunku

SCOP deklarowany w karcie produktu dotyczy znormalizowanych warunków pracy pompy ciepła. Rzeczywisty wynik, jaki urządzenie osiągnie w danym mieszkaniu, zależy m.in. od lokalnych warunków klimatycznych, doboru i mocy urządzenia, sposobu eksploatacji, nastaw oraz jakości montażu. Dlatego warto traktować SCOP jako podstawowy parametr do porównywania efektywności pomp ciepła, ale rzeczywistą sezonową efektywność instalacji oceniać na podstawie jej pracy w konkretnym budynku.

Wniosek dla użytkownika jest prosty: porównując technologie grzewcze, nie wystarczy patrzeć na cenę energii. Trzeba sprawdzić, ile tej energii trzeba kupić, aby dostarczyć tę samą ilość ciepła. I właśnie dlatego SCOP ma tak duże znaczenie dla kosztów ogrzewania pompą ciepła.

Źródła: analiza PORT PC i POBE; rozporządzenia (UE) nr 626/2011 i 811/2013; komunikat KE 2014/C 207/02; podatki.gov.pl − ulga termomodernizacyjna; NFOŚiGW − program „Czyste Powietrze”; Lista ZUM (23.09.2026).

Załączniki: wykres 1: Roczny koszt samego ogrzewania mieszkania o pow. 50 m² (w standardzie EU=80 kWh/m²·rok), wykres 2 (dodatkowy): Koszt uzyskania 1 kWh ciepła [gr/kWh ciepła użytkowego].

Źródło: Polska Organizacja Rozwoju Technologii Pomp Ciepła