Najstarsza rzeka na świecie jest starsza niż dinozaury

Choć może się wydawać, iż rzeki to trwały element krajobrazu, w rzeczywistości cykl ich życia jest stosunkowo krótki. Są jednak wyjątki – jednym z najciekawszych jest Finke River w Australii. Naukowcy oszacowali jej wiek na 300 do 400 mln lat. Oznacza to, iż ta rzeka istniała, zanim na Ziemi pojawiły się dinozaury i można śmiało powiedzieć, iż jest najstarszą na świecie.

Jak rozpoznać wiek rzeki?

Szacowanie wieku Finke River (w języku rdzennych mieszkańców: Larapinta) było złożonym procesem. Naukowcy połączyli zmiany w przebiegu okolicznych łańcuchów górskich oraz rzecznych meandrów z analizą składu chemicznego dna rzeki, a także z badaniami radioaktywnych izotopów.

Victor Baker, geomorfolog z Uniwersytetu w Arizonie, wyjaśnia, iż najważniejszym dowodem potwierdzającym rekordowo długą historię rzeki jest zjawisko zwane cross-axial drainage. W normalnych warunkach rzeki nie przecinają twardych formacji skalnych, ale wybierają prostszą drogę wzdłuż nich. W przypadku Finke River i łańcucha górskiego MacDonnell jest inaczej. Koryto wcina się we wzniesienia, co może oznaczać, iż powstało zanim wypiętrzyły się góry, a miało to miejsce w czasie tzw. orogenezy Alice Springs, od 450 do 350 mln lat temu.

Czy to na pewno rzeka?

Przez większość roku Finke River może być trudna do zauważenia. Suchy i gorący klimat australijskiego interioru sprawia, iż ma ona charakter okresowy. W mniej sprzyjających warunkach przyjmuje formę ciągu odizolowanych od siebie zagłębień wypełnionych wodą.

Mimo to nigdy całkiem nie zanika, a jej istnieniu sprzyja m.in. specyficzna sytuacja tektoniczna. Jak wyjaśnia Victor Baker, kontynent australijski przez ostatnie 100 mln lat był bardzo stabilny, nie występowały tu silne ruchy tektoniczne. Australia uniknęła także zlodowacenia w okresie plejstocenu. Dzięki temu system rzeczny Finke River mógł bez przeszkód trwać i się rozwijać.

Najstarsza rzeka i jej odpowiedniki na innych kontynentach

Z najnowszych badań wynika, iż to właśnie Finke River zajmuje pierwsze miejsce na liście najstarszych rzek na świecie. Naukowcy szacują jednak, iż wiek kilku cieków wodnych w innych częściach świata może być podobny.

W Europie wyjątkowo wiekową rzeką jest Moza, płynąca przez Ardeny we Francji, Belgii oraz Holandii i uchodząca do Morza Północnego. Powstała w czasie orogenezy hercyńskiej, a jej szacowany wiek to 320-340 mln lat. Inną leciwą europejską rzeką jest Ren – jego powstanie jest datowane na około 240 mln lat temu.

W Stanach Zjednoczonych za najstarszą rzekę uznaje się French Broad River, mającą źródło w Karolinie Północnej, przepływającą przez stan Tennessee, a następnie Apallachy Północne. Naukowcy szacują, iż kształtuje krajobraz Ameryki Północnej już od 320 do 340 mln lat – wiekiem niemal dorównuje więc Finke River. Dodatkową ciekawostką jest fakt, iż – inaczej niż większość rzek w tym miejscu – płynie z południa na północ.

Może cię zaciekawić: Fenomen Orinoko – kiedy rzeki łamią zasady hydrologiczne

Czy najstarsza rzeka świata przetrwa kolejne miliony lat?

Victor Baker, autor badań nad wiekiem Finke River, uważa, iż przyszłość cieku nie jest pewna. Z jednej strony stare rzeki mają geologiczne warunki do tego, by płynąć przez kolejne miliony lat. Z drugiej, jeżeli zmiana klimatu wywołana działalnością człowieka będzie się pogłębiać, cieki wodne mogą wysychać i całkowicie zaniknąć. Z badań zleconych przez ONZ w 2024 r. wynika, iż na prawie połowie powierzchni Ziemi stany wody w rzekach były w ostatnich latach rekordowo niskie.

Warto przeczytać: Globalny kryzys wodny – rzeki na całym świecie wysychają

zdj. główne: Menphrad/Wikimedia