Elektryfikacja Polski wymaga 10 działań. KIG przedstawia postulaty na COP31

Elektryfikacja gospodarki może zwiększyć konkurencyjność polskich przedsiębiorstw, ograniczyć zależność od importu paliw kopalnych i ustabilizować koszty energii. Warunkiem jest jednak rozwój infrastruktury, dostęp do konkurencyjnej cenowo energii oraz wsparcie inwestycji. Komitet ds. Zrównoważonego Biznesu Krajowej Izby Gospodarczej (KIG) przedstawił 10 postulatów dotyczących elektryfikacji Polski, które mają być również głosem polskiego biznesu przed COP31 w Turcji.

Elektryfikacja będzie jednym z głównych tematów konferencji klimatycznej COP31, która odbędzie się w Antalyi w dniach 9–20 listopada 2026 r. Zwiększanie udziału energii elektrycznej w gospodarce staje się strategicznym kierunkiem rozwoju wielu państw, w tym Chin, Stanów Zjednoczonych i państw Unii Europejskiej.

Komitet ds. Zrównoważonego Biznesu KIG zachęca polską delegację, aby podczas szczytu przedstawiała elektryfikację jako szansę na wzmocnienie konkurencyjności krajowej gospodarki. Jednocześnie wskazuje na warunki, które powinny zostać spełnione, aby transformacja przebiegała w sposób racjonalny ekonomicznie i nie powodowała nadmiernych obciążeń dla przedsiębiorstw.

Elektryfikacja gospodarki szansą na ograniczenie importu paliw

Elektryfikacja polega na zwiększaniu udziału energii elektrycznej w zużyciu energii końcowej, czyli energii wykorzystywanej bezpośrednio przez odbiorców. W praktyce oznacza zastępowanie innych nośników energii energią elektryczną w transporcie, ogrzewnictwie i przemyśle. Przykładami są pojazdy elektryczne zastępujące samochody spalinowe, elektryczne systemy ogrzewania czy piece przemysłowe.

Komitet KIG popiera ten kierunek transformacji, wskazując przede wszystkim na możliwość ograniczenia importu paliw kopalnych oraz rozwój odnawialnych źródeł energii i energetyki jądrowej.

Za adekwatny punkt odniesienia uznaje cel zaproponowany przez Komisję Europejską w planie działania na rzecz elektryfikacji (Electrification Action Plan). Zakłada on zwiększenie udziału energii elektrycznej w zużyciu energii w Unii Europejskiej z około 23 proc. do 46 proc. do 2040 r.

Zdaniem Komitetu nie należy traktować tego celu wyłącznie jako unijnego wymogu regulacyjnego. Elektryfikacja może bowiem ograniczyć zależność gospodarki od importowanych surowców energetycznych i związanych z nimi wahań cen.

Podstawą tego procesu w najbliższych latach powinny być odnawialne źródła energii, wspierane przez magazyny energii i moce dyspozycyjne. Uzupełnieniem OZE ma być energetyka jądrowa, zapewniająca stabilne dostawy energii bez emisji gazów cieplarnianych podczas jej wytwarzania.

Elektryfikacja nie zawsze oznacza dekarbonizację

Komitet zwraca uwagę, iż zwiększanie wykorzystania energii elektrycznej nie jest automatycznie równoznaczne z ograniczaniem emisji. Efekt klimatyczny elektryfikacji zależy zarówno od źródeł wytwarzania energii, jak i efektywności stosowanych technologii.

Jeżeli paliwa kopalne wykorzystywane bezpośrednio przez odbiorców zostaną zastąpione energią elektryczną produkowaną z tych samych paliw, korzyści środowiskowe mogą być ograniczone. Emisje zostaną wówczas przeniesione z jednego obszaru gospodarki do drugiego, zamiast rzeczywiście zmniejszyć się.

Dlatego elektryfikacja powinna przebiegać równolegle z dekarbonizacją sektora energetycznego. Ma to znaczenie nie tylko dla realizacji celów klimatycznych, ale także dla konkurencyjności przedsiębiorstw.

KIG przedstawia 10 postulatów dla elektryfikacji Polski

W stanowisku przygotowanym przed COP31 Komitet ds. Zrównoważonego Biznesu KIG wskazuje dziesięć warunków, które powinny wyznaczać kierunek krajowej polityki elektryfikacji. Dotyczą one zarówno planowania transformacji, jak i kosztów energii, inwestycji infrastrukturalnych, wsparcia przedsiębiorstw oraz zasad konkurencji.

1. Krajowy plan elektryfikacji gospodarki

Rząd powinien przygotować, w konsultacji z przedstawicielami biznesu, krajowy plan elektryfikacji oparty na niskoemisyjnych źródłach energii. Dokument powinien przekładać unijny cel na realistyczną ścieżkę zmian, uwzględniającą strukturę i specyfikę polskiej gospodarki.

Przygotowanie planu wymaga również konsultacji międzyresortowych. Ich rezultatem powinna być uchwała Rady Smerfów.

2. Zachęty inwestycyjne i sprawniejsza administracja

Kolejny postulat dotyczy stworzenia warunków sprzyjających elektryfikacji przedsiębiorstw i branż, w których można ją przeprowadzić najszybciej. Komitet postuluje wprowadzenie dotacji, ulg podatkowych i innych zachęt inwestycyjnych.

Potrzebne są również mechanizmy wspierające nakłady inwestycyjne (CAPEX), szybsze wydawanie pozwoleń oraz programy dopłat i gwarancji finansowych na zakup maszyn, technologii i flot elektrycznych. Celem jest ograniczenie bariery wysokich kosztów początkowych, które mogą blokować inwestycje przedsiębiorstw.

3. Bezpieczeństwo energetyczne i ciągłość dostaw

Rozwój elektryfikacji musi być skoordynowany z rozbudową mocy dyspozycyjnych i infrastruktury przesyłowej. o ile wzrost zapotrzebowania na energię będzie wyprzedzał możliwości systemu energetycznego, ryzyko ograniczeń w dostawach będzie rosło.

Konsekwencje mogą odczuć przedsiębiorstwa z całej gospodarki, w tym mikro, małe i średnie firmy. choćby jeżeli nie zostaną bezpośrednio objęte ograniczeniami, mogą ponosić koszty niedoborów energii w postaci wyższych opłat systemowych na rachunkach.

Według Komitetu transformacja powinna zapewniać stabilne i przewidywalne dostawy energii, a nie koncentrować się wyłącznie na zarządzaniu jej niedoborami.

4. Konkurencyjne ceny energii elektrycznej

Warunkiem powszechnej elektryfikacji jest dostęp do energii po rozsądnej i przewidywalnej cenie. Dotyczy to zarówno przedsiębiorstw, jak i gospodarstw domowych. Obciążenia podatkowe i regulacyjne energii elektrycznej nie powinny być przy tym wyższe niż w przypadku paliw kopalnych, które ma ona zastępować.

Komitet wskazuje na potrzebę lepszego wykorzystania istniejącej infrastruktury, m.in. dzięki cable pooling, czyli współdzieleniu przyłącza przez różne instalacje wytwórcze. Postuluje również rozwój długoterminowych kontraktów na dostawy energii, wykorzystanie prywatnych i emerytalnych funduszy do finansowania inwestycji oraz dywersyfikację źródeł wytwarzania.

Ważną rolę powinien odgrywać rozwój niezależnych producentów energii, w tym klastrów energetycznych, a także usuwanie barier ograniczających konkurencję na rynku. Przedsiębiorstwa, szczególnie z sektora MŚP, powinny mieć realną możliwość wyboru sprzedawcy i dostęp do przejrzystych ofert.

5. Rozbudowa sieci energetycznych i mocy dyspozycyjnych

Rosnące zapotrzebowanie na energię elektryczną wymaga odpowiednio szybkiej rozbudowy sieci przesyłowych i dystrybucyjnych oraz zapewnienia dodatkowych mocy dyspozycyjnych.

KIG postuluje, aby większa część wydatków na rozwój sieci była finansowana poza rachunkami za energię. Wskazuje także na znaczenie rozwiązań zwiększających elastyczność systemu, przede wszystkim magazynów energii i mechanizmów elastycznego poboru. Mogą one ograniczać presję na infrastrukturę energetyczną.

6. Powszechne wsparcie efektywności energetycznej

Elektryfikacja powinna iść w parze z poprawą efektywności energetycznej przedsiębiorstw, procesów produkcyjnych i budynków. Państwo powinno stworzyć powszechny i przewidywalny system zachęt do inwestycji ograniczających zużycie energii, dostępny również dla mniejszych podmiotów.

Obok istniejących instrumentów, takich jak białe certyfikaty i dotacje, Komitet proponuje wprowadzenie powszechnej ulgi podatkowej na inwestycje w efektywność energetyczną. Postuluje również uproszczenie procedur ubiegania się o wsparcie.

Takie rozwiązania mają służyć trwałemu obniżaniu kosztów działalności i poprawie konkurencyjności przedsiębiorstw.

Neutralność technologiczna i wsparcie sektora MŚP

7. Neutralność technologiczna

Zdaniem Komitetu elektryfikacja powinna być priorytetem tam, gdzie jest technicznie wykonalna i ekonomicznie uzasadniona. W sektorach, w których jej zastosowanie jest trudne lub nieopłacalne, należy dopuścić wykorzystanie innych technologii niskoemisyjnych.

Dotyczy to między innymi ciepłownictwa i przemysłu, gdzie rozwiązania powinny być dobierane z uwzględnieniem kosztów redukcji emisji oraz bezpieczeństwa dostaw energii.

Komitet zaznacza, iż neutralność technologiczna nie podważa znaczenia odnawialnych źródeł energii jako podstawy elektryfikacji w najbliższych latach ani energetyki jądrowej jako stabilnego, bezemisyjnego źródła energii w dłuższej perspektywie.

8. Proporcjonalne wsparcie dla małych i średnich przedsiębiorstw

Transformacja energetyczna nie powinna prowadzić do zwiększania obciążeń mniejszych firm. Potrzebują one dostępu do wsparcia technicznego i finansowego, a mechanizmy pomocy powinny być dostosowane do skali ich działalności.

Komitet postuluje maksymalne uproszczenie procedur ubiegania się o wsparcie, tak aby koszty administracyjne nie stanowiły bariery dla realizacji choćby mniejszych inwestycji.

Równe warunki konkurencji i przeciwdziałanie dezinformacji

9. Równe warunki konkurencji na rynku europejskim

Kolejny postulat dotyczy zapewnienia jednakowych wymagań emisyjnych dla towarów wprowadzanych na rynek Unii Europejskiej, niezależnie od miejsca ich pochodzenia.

W tym kontekście KIG wskazuje na potrzebę konsekwentnego stosowania mechanizmu CBAM, uwzględniania emisji związanych ze zużyciem energii elektrycznej przy ocenie śladu węglowego oraz stosowania jednolitej metodyki obliczania emisji. Powinna ona obejmować również kryteria zamówień publicznych i rynków wiodących dla produktów niskoemisyjnych.

Zdaniem Komitetu brak wyrównania warunków konkurencji może prowadzić do dalszej dezindustrializacji Europy oraz przenoszenia produkcji i emisji poza jej granice. W takim scenariuszu ambitna polityka klimatyczna UE nie przyniesie oczekiwanych efektów środowiskowych, a jednocześnie osłabi europejski przemysł.

10. Skuteczna komunikacja i przeciwdziałanie dezinformacji

Ostatni postulat dotyczy komunikacji społecznej i przeciwdziałania dezinformacji na temat transformacji energetycznej. Komitet zwraca uwagę, iż w Polsce utrzymuje się duże poparcie społeczne dla zmian, jednak jednocześnie rośnie skala przekazów podważających zasadność rozwoju odnawialnych źródeł energii.

Wśród rozpowszechnianych narracji pojawiają się również uproszczone i nierealistyczne postulaty, takie jak powrót do węgla. Jako przykład wydarzenia, które może być wykorzystywane do podważania zaufania do transformacji, Komitet wskazuje blackout na Półwyspie Iberyjskim w kwietniu 2025 r.

Zdaniem autorów stanowiska państwo powinno skutecznie reagować na takie zagrożenia, prowadząc szerokie i dobrze przygotowane kampanie informacyjne.

Elektryfikacja jako element strategii konkurencyjności Polski

Dziesięć postulatów Komitetu ds. Zrównoważonego Biznesu KIG sprowadza się do założenia, iż elektryfikacja nie może ograniczać się do zastępowania paliw kopalnych energią elektryczną. Musi jej towarzyszyć rozwój niskoemisyjnych źródeł wytwarzania, infrastruktury sieciowej i magazynowania energii, a także mechanizmów wspierających inwestycje przedsiębiorstw.

Przedstawiciele Komitetu Alice Neffe, wiceprzewodnicząca ds. innowacyjności, oraz Aleksandra Majda, wiceprzewodnicząca ds. komunikacji i partnerstwa, apelują, aby polska delegacja podczas COP31 uwzględniała te warunki w dyskusji o kierunkach transformacji energetycznej.

Ich stanowisko podkreśla, iż powodzenie elektryfikacji powinno być oceniane nie tylko przez pryzmat realizacji celów klimatycznych, ale także bezpieczeństwa energetycznego, kosztów dla przedsiębiorstw i zdolności polskiej gospodarki do konkurowania na rynku europejskim i globalnym.

Źródło: Krajowa Izba Gospodarcza/YouTube