Bitwa o energetykę: petro-państwa kontra elektro-państwa

Dwa lata temu kraje zobowiązały się do „przejścia od paliw kopalnych w systemach energetycznych w sprawiedliwy, uporządkowany i sprawiedliwy sposób”. Plan obejmował potrojenie zdolności energetycznych odnawialnych i podwojenie wzrostu efektywności energetycznej do 2030 roku. To najważniejsze kroki, gdyż sektor energetyczny stanowi około 75 proc. globalnych emisji CO2 – na łanach The Conversation pisze Jennifer Morgan z Uniwersytetu Tufts.

Świat robi postępy: ponad 90 proc. nowych mocy energetycznych dodanych w 2024 roku pochodziło ze źródeł odnawialnych. Jednak równolegle produkcja paliw kopalnych również rośnie. Co więcej, Stany Zjednoczone – wiodący producent ropy i gazu – agresywnie naciskają inne kraje, aby przez cały czas kupowały paliwa kopalne.

COP30 i propozycja mapy drogowej

Na szczycie klimatycznym COP30 w Brazylii (listopad 2025) transformacja energetyczna zajęła centralne miejsce. Prezydent Brazylii Lula da Silva zaproponował stworzenie formalnej mapy drogowej – strategicznego procesu przejścia od paliw kopalnych do czystej energii. Ponad 80 państw poparło inicjatywę, w tym:

• Małe państwa wyspiarskie zagrożone zmianami klimatu (jak Vanuatu)
• Kraje widzące możliwości biznesowe w czystej energii (jak Kenia)
• Duzi producenci paliw kopalnych (jak Australia)

Jednak kraje produkujące ropę i gaz, kierowane przez Grupę Arabską, zablokowały wzmianki o „mapie drogowej” w końcowym porozumieniu. Mimo to zwolennicy deklarują kontynuację działań.

Kluczowe wyzwania transformacji

Aby mapa drogowa była skuteczna, musi rozwiązać kwestię państw zależnych od paliw kopalnych, takich jak Nigeria, gdzie:

• 80-90 proc. dochodów rządowych pochodzi z eksportu ropy, jednocześnie 39% populacji nie ma dostępu do elektryczności – najwyższy odsetek na świecie
• Kraj posiada ogromne niewykorzystane zasoby energii słonecznej, wodnej, geotermalnej i wiatrowej
• Konieczna jest dywersyfikacja gospodarki i sprawiedliwe rozwiązania dla pracowników sektora paliwowego

Przykłady działań krajowych:

• Brazylia: Tworzy fundusz transformacji energetycznej wspierany dochodami z ropy i gazu – wykorzystauje przychody z paliw kopalnych do finansowania odejścia od nich (mimo iż przez cały czas zatwierdza nowe odwierty w sąsiedztwie Amazonii)
• Norwegia: Powołuje komisję przejściową do planowania odejścia od paliw kopalnych, koncentrując się na przekwalifikowaniu siły roboczej i tworzeniu nowych miejsc pracy
• Unia Europejska: Cel 42,5 proc. energii ze źródeł odnawialnych do 2030 roku; rozszerza system handlu emisjami na budownictwo i transport

Perspektywy na 2026:

• Międzynarodowa Agencja Energetyczna prognozuje, iż inwestycje w energię odnawialną pozostaną dwukrotnie wyższe niż w paliwa kopalne
• Jednocześnie oczekuje się 50 proc. wzrostu globalnej podaży skroplonego gazu ziemnego (LNG) do 2030 roku, z czego połowa z USA
• Raport IEA zauważa, iż „wciąż pozostaje pytanie o to, dokąd trafi cały nowy LNG” – podaż może przewyższyć popyt
• Administracja Trumpa prowadzi politykę utrzymania paliw kopalnych jako głównego źródła energii przez kolejne dekady

Co dalej?

Prezydent COP30 André Corręa do Lago zobowiązał się prowadzić w 2026 roku prace nad dwiema mapami drogowymi: zatrzymania wylesiania i odchodzenia od paliw kopalnych. W nadchodzących miesiącach planuje zwołać spotkania na wysokim szczeblu między liderami światowymi, producentami i konsumentami paliw, organizacjami międzynarodowymi, przemysłem, pracownikami i naukowcami.

Postępy zostaną przedstawione na COP31 pod koniec 2026 roku w Turcji (negocjacje poprowadzi Australia). Dialog na temat mapy drogowej i sposób, w jaki zrównoważy potrzeby różnych krajów, odzwierciedli realną zdolność świata do radzenia sobie ze zmianami klimatu.