Zmiana klimatu jest nie tylko problemem środowiskowym, ale i gospodarczym. Globalne szoki temperaturowe obniżają PKB, zmniejszają wpływy podatkowe, pogarszają saldo budżetowe i zwiększają zadłużenie państw. Najnowsza analiza dowodzi, iż największe koszty ponoszą kraje najbiedniejsze.
Naukowcy z Vienna Institute for International Economic Studies (WIIW) przeanalizowali dane makroekonomiczne i fiskalne ze 175 państw za okres 1960–2025 i zestawili je z obserwacjami klimatycznymi pozyskanymi z bazy ERA5. Wnioski są jednoznaczne: zmiana klimatu jest rosnącym obciążeniem dla finansów publicznych.
Dla budżetu ważna jest skala
Lokalne szoki temperaturowe to zjawisko stare jak świat, które bywa kosztowne dla regionalnej gospodarki, ale zdaniem badaczy nie ma większego i trwałego wpływu na sytuację fiskalną krajów.
Inaczej przedstawia się sytuacja w przypadku globalnych szoków temperatury, czyli niespodziewanej zmiany średniej temperatury w skali świata. Zjawisko to jest silnie powiązane z falami upałów, suszami, burzami i ekstremalnymi opadami, a jako skutki niesie ze sobą zaburzenia w handlu, cenach surowców i globalnych łańcuchach dostaw.
Ile kosztuje globalny szok temperaturowy?
Analiza przeprowadzona przez badaczy z WIIW pokazała, iż każdy globalny szok, który powoduje wzrost lokalnej temperatury o 0,1°C, ma realne przełożenie na sytuację makroekonomiczną kraju. W perspektywie 10 lat:
- realne PKB na mieszkańca spada choćby o 1,6 proc.;
- wydatki publiczne spadają o ok. 3,4 proc.;
- całkowite dochody państwa spadają o ok. 3,8 proc.;
- dochody podatkowe spadają o ok. 2,9 proc.;
- poziom długu publicznego rośnie w szczytowym momencie choćby o 6,3 proc.
Wiedeńscy analitycy zwracają uwagę na interesujący mechanizm: wydatki publiczne kurczą się proporcjonalnie do PKB, ale dochody budżetowe maleją znacznie szybciej. Oznacza to, iż ocieplenie klimatu nie tylko paraliżuje gospodarkę, ale też osłabia zdolność państwa do pozyskiwania dochodów. W konsekwencji rosną deficyt budżetowy i dług publiczny.
Zmiana klimatu dyskryminuje
Analizowane przez WIIW kraje można podzielić na podstawie klasyfikacji Banku Światowego na cztery kategorie dochodowe. jeżeli zestawić spadek realnego PKB per capita wywołany globalnym szokiem temperaturowym z poziomem zamożności, różnice okazują się bardzo wyraźne.
W najzamożniejszych krajach PKB na mieszkańca spada zaledwie o 0,8 proc. i przez większość badanego okresu nie jest istotny statystycznie. Ten sam wskaźnik w krajach o wyższych średnich dochodach wynosi 2,5 proc, a w tych o niższych średnich dochodach 2,3 proc. Najuboższe państwa odnotowują spadek realnego PKB per capita o 1,8 proc., ale ów wpływ pojawia się znacznie szybciej, bo już po ok. 4 latach od szoku temperaturowego.
Dodatkowo w najbiedniejszych krajach wpływy podatkowe kurczą się szybciej niż sama gospodarka. Rządy są więc zmuszone finansować rosnącą lukę, zaciągając pożyczki – dług publiczny w szczytowym momencie rośnie o choćby 13,6 proc.
Dlaczego biedne państwa tracą więcej na ociepleniu?
Wrażliwość na skutki szoków temperaturowych zależy w dużej mierze od… geografii. Globalne ocieplenie na poziomie 0,1°C w krajach o wysokich dochodach przekłada się na praktycznie niewykrywalny wzrost temperatury, podczas gdy w państwach o niskich dochodach wynosi choćby 0,2°C. Wynika to z faktu, iż najbiedniejsze społeczeństwa żyją w regionach gorących, takich jak Sahel, które często doświadczają ekstremalnych zdarzeń pogodowych.
Drugi problem wiąże się z ograniczoną zdolnością fiskalną do amortyzowania szoków klimatycznych. W bogatych państwach straty produkcyjne są zwykle niewielkie, a wpływy budżetowe i wydatki mimo wszystko pozostają stabilne. jeżeli zachodzi potrzeba zaciągnięcia pożyczki, jej koszty są stosunkowo niewielkie ze względu na wysoki rating finansowy. Biedne kraje nie dysponują taką przestrzenią budżetową i są zmuszone pożyczać pieniądze po znacznie wyższych kosztach.
Co ciekawe, jeżeli porównać wpływ obu tych czynników na realne skutki globalnych szoków temperaturowych, okazuje się, iż to fizyczna ekspozycja na ocieplenie ma dominujący wpływ. Wyniki te potwierdzają teorię błędnego koła: zmiana klimatu pogarsza sytuację finansową państw Globalnego Południa, zwiększa ich zadłużenie i ogranicza środki dostępne na adaptację, co z kolei zwiększa ich podatność na kolejne szoki klimatyczne.
Czy konkluzja musi być pesymistyczna?
Sposobem na odczarowanie mają być kolejne międzynarodowe fundusze, których zadaniem jest wspieranie biedniejszych państw w adaptacji do zmiany klimatu. Warto tu wymienić m.in. Green Climate Fund (GCF), Adaptation Fund czy relatywnie nowy Fund for Responding to Loss and Damage (FRLD). Niestety, krytycy podkreślają, iż środki zadeklarowane, zatwierdzone, wypłacone oraz te, które faktycznie trafiają do społeczności najbardziej narażonych na skutki zmiany klimatu, to cztery różne rzeczy.
Program Narodów Zjednoczonych ds. Środowiska (UNEP) szacuje, iż do 2035 r. potrzeba będzie 310–365 mld dol. rocznie, aby pokryć potrzeby adaptacyjne państw rozwijających się. Międzynarodowa solidarność jak dotąd dostarcza zaledwie ok. 26 mld dol. Realne potrzeby są kilkanaście razy wyższe.
Pisząc artykuł, korzystałam z:
Anna Matzner, Meryem Gökten, Philipp Heimberger and Bernhard Schütz, Fiscal consequences of climate change, Working Paper 282, The Vienna Institute for International Economic Studies, October 2026
United Nations Environment Programme (2025). Adaptation Gap Report 2025: Running on empty. The world is gearing up for climate resilience — without the money to get there [Neufeldt, H., Hammill, A., Leiter, T., Magnan, A., Watkiss, P., Bakhtiari, F., Bueno Rubial, P., Butera, B., Canales, N., Chapagain, D., Christiansen, L., Dale, T., Milford, F., Niles, K., Njuguna, L., Pauw, P., Singh, C. and Yang, G.]. Nairobi.

7 godzin temu
















