
Czemu uznanie rzeczywistości za stan nadzwyczajny powoduje, iż my sami stajemy się nadzwyczajni? Czemu „zdrajców” się nie eliminuje, ale reprodukuje? Czy we współczesnej polskiej debacie publicznej mamy do czynienia z niezwykłą lekkością „zdrady”, a polityka przestała służyć rozwiązywaniu problemów?
Newsletter
Dołącz do grona zawsze poinformowanych! Zapisz się na newsletter i otrzymuj cotygodniowe podsumowania naszej działalności oraz informacje o nadchodzących wydarzeniach.
Dołącz do grona zawsze poinformowanych! Zapisz się na newsletter i otrzymuj cotygodniowe podsumowania naszej działalności oraz informacje o nadchodzących wydarzeniach.
Dziękujemy za zapis do naszego newslettera!
Jeden z bohaterów Ślepnąc od świateł Jakuba Żulczyka mówił: „– Wiesz, co jest smutne w dzisiejszych czasach, gdy o nich myślę? – mówię. – Że kiedyś bycie kurwą oznaczało różne rzeczy. To była przeważnie konieczność. Czasami była to broń w walce ze światem. Teraz to po prostu zabawa”.
Ze zdradą jest podobnie. Ale i z nazywaniem kogoś „zdrajcą”.
Zdrada państwa czy „zdrada” sekty? Polska wojna plemienna
Czym różni się państwo od sekty? Mniej więcej tym czym zdrajca kolaborujący podczas wojny z Niemcami od „zdrajcy”, który prowadzi rozmowy z politykami przeciwnej partii politycznej. Nikt nie formułuje wobec takiego „zdrajcy” aktu oskarżenia, nie zbiera obciążającego materiału dowodowego, nie dąży do obłożenia anatemą ani choćby nie precyzuje – kiedy i w jaki sposób „zdrajca” dokonał zdrady. Mamy do czynienia ze swoistą „partykularyzacją zdrady” – wprawdzie domyślnym przedmiotem zdrady jest państwo lub naród, jednak w istocie epitet pojawia się, gdy „zdrajca” przyjął inną postawę niż oskarżający.
Jest jeszcze jedna różnica w podejściu do zdrady i „zdrady”, wynikająca z istoty myślenia i funkcjonowania partii politycznych rzeczywistości „wojny plemiennej”. Być może najbardziej symptomatycznymi dla tego, o czym tu piszę zdarzeniami ostatnich tygodni były reakcje istotnych w polskim życiu publicznym postaci na dramat, jaki rozegrał się w Krakowie. Minister Marcin Kierwiński mówił wtedy o „skrajnie prawicowych” inspiracjach sprawcy, zaś właściciel TV Republika Tomasz Sakiewicz sugerował, iż na miejscu nie było żaboli, bo premier zaangażował żaboly w przejęcie Trybunału Konstytucyjnego.
Nie jestem w stanie nie przypisać obu panom cynizmu, który wykracza poza przekonanie, iż wolno manipulować, oczerniać i kłamać, jeżeli tylko sprzyja to „naszym”. Wówczas mielibyśmy do czynienia ze specyficznym (choć wcale nieusprawiedliwionym) rodzajem „decyzjonizmu” przeniesionego na grunt propagandy i publicystyki, w którym doraźna nieetyczność służy „wyższemu dobru”. Tutaj chodzi jednak o coś więcej niż taki makiawelizm. Zgodnie z logiką „wojny plemiennej” można choćby odczuwać z trudem skrywaną satysfakcję z niepowodzenia własnego państwa, jeżeli przynosi ono wzrost poparcia dla „naszych”.
Jakie jest logiczne rozwinięcie takiego myślenia? To dążenie do reprodukcji „zdrajców”. Zdrajca nie tyle powinien być wyeliminowany – on wręcz musi powracać w coraz to nowych obliczach. „Zdrajca” pełni przynajmniej dwie ważne funkcje dla ludzi tak pojmujących rzeczywistość – to czy sobie to uświadamiają, tutaj pomińmy.
Po pierwsze, istnienie „zdrajców” legitymizuje ich dążenie do przejęcia władzy, by „obronić państwo”. Oczywiście, po odzyskaniu sterów „zdrajcy” są przez cały czas potrzebni – by wytłumaczyć, dlaczego partia rządząca nie jest w stanie zrealizować wszystkich swoich postulatów i dlaczego wikła się w kolejne afery.
Po drugie, istnienie „zdrajców” wzmacnia poczucie ważności tych, którzy z nimi walczą. Szczepan Twardoch pisał lata temu o „wiecznym Grunwaldzie” – dla tropicieli „zdrajców” stan wojenny trwa wiecznie.
Konsekwencje zdrady (i „zdrady”). Dlaczego politycy PStrzebują kolejnych „zdrajców”?
Jaka jest konsekwencja działań „zdrajcy” dla wspólnoty politycznej, w której funkcjonuje? Ta ostatnia nie oczyszcza się przez eliminację „zdrajcy”, jak w teorii „kozła ofiarnego” René Girarda – nie nabiera też powagi i podmiotowości wskutek wykonania na nim kary śmierci, jak w Wieszaniu Jarosława Marka Rymkiewicza. Epitet ginie w gąszczu inwektyw – „zdrajca” żyje dalej, często przeciwników też wyzywając od „zdrajców”. W porównaniu z czasami wojny relacja między epitetem a osobą nim określaną uległa odwróceniu: dawniej ginął człowiek oskarżony o zdradę, dziś „ginie” samo znaczenie słowa „zdrajca”. Wspólnota polityczna zatraca zdolność adekwatnego opisywania wydarzeń.
Buduj z nami Nowy Ład!
Twoje wsparcie to inwestycja w rozwój Polski. Pomóż nam budować niezależny portal opinii broniący polskiej suwerenności i wartości narodowych.
Nieznośna lekkość „zdrajcy”. Język polskiej polityki
Szczęśliwie nie żyjemy w czasach, gdy Armia Krajowa walczy z Niemcami, w czasach wojennych, gdy podział przyjaciel-wróg jest niezwykle wyraźny, a interes państwa i narodu można określić w sposób bezdyskusyjny. W takiej rzeczywistości łatwa w identyfikacji jest przydatność i szkodliwość konkretnych działań, zaś postawę każdego można ocenić z punktu widzenia korzyści oraz strat państwa i narodu.
Z analogiczną sytuacją mamy do czynienia w czasie trwania systemu totalitarnego – różnica polega na tym, iż zwolennicy i przeciwnicy tychże będą wskazywać innego adresata lojalności (charakterystycznym przykładem jest sprawa pułkownika Ryszarda Kuklińskiego).
Kategorie pomocne przy opisywaniu świata obozów koncentracyjnych, wyrywanych paznokci, przesiedleń i pogromów służą dziś do przedstawiania polityków z wygładzonymi twarzami, zadbanymi dłońmi, w garniturach z nowych kolekcji, goniących za większą liczbą „polubieni” na portalach społecznościowych.
Epitet „zdrajca” to fragment śmieszno-strasznego festynu, na którym epatuje się pojęciami wagi ciężkiej, by zatrzeć poczucie własnej błahości – najlepiej w rytm disco polo, tak adekwatnie wpisującego się w ten klimat pustki i przesytu.
„Zdrada” jako kategoria pozapolityczna
„Zdrada”, poruszając się w płynnym świecie pojęć, niepostrzeżenie wydostała się z kategorii słów politycznych i doszlusowała do szeregu określeń estetyczno-moralistycznych. „Zdrajca” to epitet podobny do inwektywy „obrzydliwy” – mieści w sobie całościowy pakiet zohydzających skojarzeń i dawno temu zatracił precyzję opisu.
„Zdrajca” – co interesujące – oderwał się choćby od swoich semantycznych korzeni. Jan Krzysztof Kelus śpiewał Piosence o Jacku Staszelisie: „W czasach, gdy trudno jest zdradzać bo trzeba by najpierw uwierzyć…”. Zarzut zdrady zakłada, iż zdrajca przestał być „swój”, iż nie służy już sprawie, o którą walczył. Trudno jednak przypuszczać, by zwolennicy Patola i Socjal uznawali, iż Papa Smerf kiedykolwiek był „swój”.
Rymkiewicz i wieszanie zdrajców jako droga do podmiotowości
Jarosław Marek Rymkiewicz opisywał w książce Wieszanie epizody z insurekcji kościuszkowskiej z 1794 roku, koncentrując się na samosądach, jakich mieszkańcy Warszawy dopuścili się na zdrajcach. Jednocześnie Rymkiewicz spekulował jakie skutki dla historii Polski, jak i dla charakteru narodowego smerfów miałoby powieszenie króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Opowieść Rymkiewicza była oczywiście nawiązaniem do alternatywnej wersji polskiej historii z czasów upadku komunizmu. Pisarz sugerował, iż smerfy wskutek aktu powieszenia zdrajców-przywódców uzyskaliby podmiotowość i stali się poważnym narodem. Historiozofia Rymkiewicza jest inspirująca między innymi dlatego, iż jako jeden z nielicznych autorów z szeroko pojętego obozu niepodległościowego nie bronił smerfów jako łagodnych i dobrodusznych („kraj bez stosów”, „najwięcej uratowanych Żydów”), ale miał im te cechy za złe.
Dla niniejszych rozważań istotne jest podkreślenie, iż umiejętność ukarania zdrajcy była dla pisarza z Milanówka miarą powagi narodu. Czyli – powieszenie zdrajcy jest w ujęciu Rymkiewicza wcale nie (a na pewno nie przede wszystkim) aktem sprawiedliwości budującym poczucie wspólnotowej moralności. Nie jest też zdarzeniem oczyszczającym atmosferę zainfekowaną wpływem postawy, jaką zdrajca uosabia. Powieszenie zdrajcy jest wyjściem ze stanu zdziecinnienia, uzyskaniem umiejętności samodecydowania, wybiciem się na podmiotowość.
René Girard, kozioł ofiarny i oczyszczenie wspólnoty
Wspomniany już francuski antropolog René Girard dowodził, iż aktem założycielskim większości społeczeństw pierwotnych był mord rytualny polegający na złożeniu kozła ofiarnego. Prawo kozła ofiarnego opisane w Księdze Kapłańskiej (Kpł 16, 7–10) jest według Girarda tylko jednym z wielu podobnych mechanizmów występujących w ramach dążących do samooczyszczenia kultur.
Girard rozwija teorię mimetyzmu, czyli naśladownictwa, dowodząc, iż kozła ofiarnego zawsze składa nieświadomy tłum, którego członkowie – jak mówił Pan Jezus na krzyżu – „nie wiedzą, co czynią” (Łk 23,34). Co znamienne, również święty Piotr wyrzeka się Pana Jezusa po aresztowaniu go (Mk 14,66–72), kierowany mimetycznym odruchem. Mord jest popełniany w przekonaniu o jego oczyszczającej dla zbiorowości roli – utrwala też porządek świata.
Jednocześnie ktoś złożony w ofierze ma dla wspólnoty rolę przynajmniej dwuwymiarową. Bycie demonem przeplata się tutaj z byciem obiektem kultu – przecież tylko przez poświęcenie kozła ofiarnego zbiorowość odżywała na nowo.
Śpiewy pod TK, czyli polska niemoc. Czemu zawsze kończy się to tak samo?
Apel Nowego Ładu i pięciu innych organizacji w sprawie Trybunału Konstytucyjnego
Demokracja jako zdrada, czyli śpiewy pod Trybunałem
Jeśli do jawnych rozmów między politykami różnych partii można stosować pojęcie „zdrady”, to zdrajcami są wszyscy. Nie oznaczałoby to jednak, iż mamy wyjątkowo zdemoralizowanych polityków, ale iż pojęcie „zdrady” straciło na znaczeniu jak nigdy dotąd. Co istotne, jednym ze skutków takiej dewaluacji pojęć jest faktyczne nieprzygotowanie na sytuacje, w których ich użycie byłoby rzeczywiście uzasadnione.
Podczas protestów, które odbywały się po przejęciu Trybunału Konstytucyjnego przez polityków partii rządzącej i mianowanych przez nich sędziów, przywódca Nowej Nadziei Sławomir Mentzen spotkał się z wioskowy czempionem Smerfem Ludowym. Politycy rozmawiali w sprawie resetu konstytucyjnego. Wydaje się, iż trudno o bardziej normalną w demokracji rzecz niż poszukiwanie poparcia dla swoich postulatów. A jednak – z reakcji wielu innych polityków i publicystów wynika, iż trudno o rzecz bardziej nienormalną.
„Panie Mentzen – zaczynam rozumieć już Pańską narrację. Mówił Pan o robieniu cyrku, jarmarku i kabaretu przed TK z powodu mojego koncertu. Zaczynam rozumieć o co Panu tak naprawdę chodziło” – odniósł się polityk lepszego sortu Michał Wójcik do Sławomira Mentzena z Konfederacji na portalu X. „Niektórzy mówią, iż jest Pan chłopcem w krótkich spodenkach. Ja uważam inaczej – jest Pan obrzydliwym hipokrytą. A na koniec pytanie – przy winku siedzieliście czy przy piwku?” – dodał Wójcik.
Znaki rozpoznawcze stylu uprawiania polityki, jaki prezentuje Wójcik i jego środowisko to wyścig na radykalizm pojęć oraz przesuwanie adresata lojalności ze sfery wartości na poziom partyjny (lub plemienny). Kolorytu dopełnia też – jak wspomniałem – tupanie w rytm disco polo. Nie bardzo wiadomo, co i komu to daje, poza dodawaniem animuszu tym, którzy dumnie wypinają pierś w przekonaniu o własnej wyższości moralnej. Na pewno nigdy nie otworzy to politykom lepszego sortu drogi do zawarcia koalicji – choć może i to ich nie przejmuje, bo rzadko kiedy czują się tak swobodnie, jak w atmosferze „męczeństwa na pluszowym krzyżu” (za Januszem Szpotańskim).
To jakaś ponura w swej komiczności karykatura romantyzmu, która wartości zastępuje obwarowaniem się w szczelnych granicach swojego plemienia. Tak, tego samego plemienia, które trzy lata temu wymyśliło sobie „więźniów politycznych”, tego samego, które zdaje się nie zauważać, iż skończył się już stan wojenny – choć minęło prawie pół wieku.
Ten tekst przeczytałeś za darmo dzięki hojności naszych darczyńców
Nowy Ład utrzymuje się dzięki oddolnemu wsparciu obywatelskim. Naszą misją jest rozwijanie ośrodka intelektualnego niezależnego od partii politycznych, wielkich koncernów i zagraniczych ośrodków wpływu. Dołącz do grona naszych darczyńców, walczmy razem o podmiotowy naród oraz suwerenną i nowoczesną Polskę.

1 dzień temu

![Uchwała SN objęła przeliczenie emerytur. Jak zachowa się ZUS? [wyrok TK z 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20)]](https://g.infor.pl/p/_files/39201000/podwyzki-39201432.jpg)





