Uczciwa klauzula WIBOR?

Stan faktyczny

Polski spór pomiędzy J.J. (konsument) a PKO BP S.A. dotyczył nieważności warunku umowy kredytu hipotecznego (zawartej w 2019 r.) dotyczącego określenia zmiennej stopy oprocentowania na podstawie wskaźnika WIBOR 6M (dalej też jako: klauzula WIBOR) oraz zwrotu części kwot zapłaconych przez tego konsumenta temu bankowi w wykonaniu tej umowy. Rozstrzygający ten spór Sąd Okręgowy w Częstochowie (Sąd odsyłający) powziął wątpliwości co do wyłączenia badania takiej klauzuli WIBOR w świetle dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5.4.1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz. UE L z 1993 r. Nr 95, s. 29) oraz jej zgodności z wynikającymi z tej dyrektywy wymogiem przejrzystości oraz abuzywnością.

Stanowisko TS

Wyłączenie

Zgodnie z art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG wyłączone są z przedmiotowego zakresu jej stosowania warunki umowy odzwierciedlające „obowiązujące przepisy ustawowe lub wykonawcze”. Trybunał orzekł, iż ten przepis należy interpretować w ten sposób, iż przewidziany w nim wyjątek nie obejmuje warunku umowy o kredyt hipoteczny przewidującego zmienną stopę oprocentowania opartą na wskaźniku referencyjnym w rozumieniu rozporządzenia BMR i na stałej marży, o ile przepisy ustawowe lub wykonawcze mające zastosowanie do takiego warunku ustanawiają jedynie ogólne ramy dla ustalania stopy oprocentowania takich umów, pozostawiając jednocześnie przedsiębiorcy możliwość określenia umownego wskaźnika referencyjnego lub stałej marży, która może zostać dodana do wartości tego wskaźnika.

Wymóg przejrzystości

W niniejszej sprawie, co się tyczy umowy kredytu hipotecznego, wchodzącej w zakres stosowania dyrektywy 2014/17/UE, i której zmienna stopa oprocentowania opiera się na wskaźniku referencyjnym, o którym mowa w rozporządzeniu BMR, TS podkreślił, iż te dwa akty określają w sposób precyzyjny obowiązki informacyjne wobec konsumentów w celu ich ochrony.

Po pierwsze, dyrektywa 2014/17/UE nakłada na kredytodawcę obowiązek dostarczenia zindywidualizowanych informacji udzielanych przed zawarciem umowy, niezbędnych do tego, aby ta osoba ubiegająca się o kredyt mogła porównać kredyty dostępne na rynku, ocenić ich skutki i podjąć świadomą decyzję. Informacje te należy przekazywać za pośrednictwem ESIS.

Po drugie, zgodnie z dyrektywą 2014/17/UE kredytodawca oferujący na rynku zawieranie umów o kredyt odsyłających do wskaźnika referencyjnego w rozumieniu rozporządzenia BMR jest zobowiązany do podania, wśród ogólnych informacji, które musi udostępniać na bieżąco, „nazw [danych] wskaźników referencyjnych i ich administratorów oraz informacji o potencjalnych konsekwencjach dla konsumenta”. Trybunał uznał, iż zawarte w tym przepisie wyrażenie „informacja o potencjalnych konsekwencjach dla konsumenta” umów odnoszących się do wskaźnika referencyjnego nie może odnosić się do bardziej precyzyjnych informacji niż zindywidualizowane informacje udzielane przed zawarciem umowy. W szczególności TS podkreślił, iż te sformułowania nie mogą odnosić się do metodologii wskaźnika referencyjnego stosowanego przez kredytodawcę ani do czynników mogących mieć wpływ na ich zmiany.

Rozporządzenie BMR reguluje natomiast obowiązki informacyjne nałożone na administratorów wskaźnika referencyjnego. Zdaniem TS, w odniesieniu do umów o kredyt, związanych z nieruchomościami mieszkalnymi, dyrektywa 2014/17/UE i rozporządzenie BMR łączą się poprzez ustanowienie szczegółowych obowiązków informacyjnych wobec konsumentów w odniesieniu: po pierwsze, do warunków umów o kredyt hipoteczny określających zmienną stopę procentową poprzez odesłanie do wskaźnika referencyjnego, o którym mowa w tym rozporządzeniu, a po drugie, do takich wskaźników referencyjnych, oraz iż obowiązki te są rozdzielane między kredytodawców i administratorów tych wskaźników.

Trybunał orzekł, iż art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG należy interpretować w ten sposób, iż w przypadku gdy umowa kredytu hipotecznego dotyczącego nieruchomości mieszkalnej zawiera warunek przewidujący zmienną stopę oprocentowania opartą na wskaźniku referencyjnym w rozumieniu rozporządzenia BMR, wynikający z tego przepisu wymóg przejrzystości nie nakłada na kredytodawcę szczególnych obowiązków informacyjnych w odniesieniu do metodologii tego wskaźnika. Okoliczność, iż kredytodawca spełnił wszystkie obowiązki informacyjne nałożone na niego przez dyrektywę 2014/17/UE w odniesieniu do takiego warunku, a w przypadku udzielenia dodatkowych informacji nie przedstawił wskazówek, które dawałyby zniekształcony obraz tego wskaźnika, może świadczyć o tym, iż kredytodawca spełnił ten wymóg przejrzystości w odniesieniu do tego warunku.

Abuzywność

Trybunał orzekł, iż art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG należy interpretować w ten sposób, iż w przypadku gdy warunek umowy o kredyt hipoteczny określa zmienną stopę oprocentowania opartą na wskaźniku referencyjnym w rozumieniu rozporządzenia BMR:

1. brak poinformowania konsumenta o pewnych szczególnych cechach umownego wskaźnika referencyjnego – w szczególności o tym, iż metodologia tego wskaźnika przewiduje wykorzystanie danych wejściowych niekoniecznie odpowiadających rzeczywistym transakcjom oraz iż kredytodawca jest jednym z banków przekazujących dane służące do ustalenia tego wskaźnika;
2. jak również same te szczególne cechy –
   nie nadają temu warunkowi nieuczciwego charakteru, o ile wskaźnik ten w chwili zawarcia umowy można było uznać za zgodny z tym rozporządzeniem.

Komentarz