Świat bije rekord ciepła, a w Polsce zwykła jesień. Skąd ta różnica?

1 godzina temu

Październik w Polsce był ciepły, ale nie rekordowy. Nie zmienia to faktu, iż globalne ocieplenie postępuje, a jego skutki są coraz bardziej widoczne. Jednym z nich jest nasilanie się ekstremalnych zjawisk pogodowych, w tym susz, które zmuszają miliony ludzi do opuszczania swoich domów. Według danych za 2025 rok katastrofy związane z pogodą doprowadziły do 27 mln przemieszczeń wewnętrznych. Zmiany klimatu mogą również zwiększać presję migracyjną, choć nie są jedyną przyczyną migracji.

Ostatni wyraźnie chłodniejszy październik był w 2016 roku. Od tamtej pory miesiąc ten na ogół był cieplejszy od średniej. Stopniowo staje się coraz cieplejszy.

Ciepła polska jesień?

Dane Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej pokazują, iż tegoroczny październik w Polsce był typowy pod względem temperatur. Przez około tydzień utrzymywała się tzw. złota jesień z temperaturami sięgającymi 20–24 st. C. Jednak od 9 października w kraju dominowały typowe dla jesieni wartości – od 13 do 19 st. C. Temperatury w okolicach 20 st. C wystąpiły później już tylko 21 października i ograniczyły się do południowej części kraju.

Średnie miesięczne temperatury dla października w latach 1966-2026. Przerywana linia to średnia miesięczna z lat 1991-2020. Źródło: IMiGW

– Globalne ocieplenie nie postępuje liniowo, jest procesem złożonym i zróżnicowanym przestrzennie. To, czego doświadczamy na co dzień, to warunki pogodowe, które w naszej strefie klimatycznej są bardzo zmienne, zarówno z dnia na dzień, jak i z roku na rok – dr hab. Anita Bokwa, prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego, pytana przez SmogLab.

Zupełnie inaczej było w skali globalnej.

Kolejny rekord

W październiku br. średnia globalna temperatura powietrza przy powierzchni przekroczyła poziom 1,5 st. C powyżej okresu przedindustrialnego. Za nami już trzy miesiące z takimi odczytami. Pierwszym był sierpień, kiedy temperatura globalna – według danych Copernicus Climate Change Service – była o 1,65 st. C wyższa od poziomu sprzed epoki przemysłowej. We wrześniu było to 1,63 st. C, a w październiku już 1,75 st. C.

Był to najcieplejszy październik w historii pomiarów. Duży wpływ miała na to ciepła faza ENSO, czyli El Niño. Średnia temperatura powierzchni oceanów osiągnęła rekordowe 20,95 st. C. Należy jednak pamiętać, iż ENSO jest naturalnym cyklem. El Niño podbiło temperatury, nakładając się na długotrwałe ocieplenie spowodowane działalnością człowieka.

Źródło: Szymon Malinowski/Facebook

Na tropikalnym Pacyfiku, gdzie specyficzne warunki związane z El Niño przez cały czas się nasilały, miesięczna anomalia temperatury powierzchni oceanu w pewnym regionie osiągnęła rekordową wartość 3,21 st. C. Przewyższyła tym samym maksima odnotowane podczas poprzednich, wyjątkowo silnych epizodów El Niño.

Z danych aktualizowanych na bieżąco wynika, iż sytuacja gwałtownie się nie zmieni.

Polska ma powierzchnię zaledwie 0,3 mln km2, a lokalne warunki pogodowe nie oddają skali zmian obserwowanych na całym świecie. Co więcej, dane bieżące pokazują, iż także listopad może okazać się rekordowo ciepły w skali globalnej. Kontrastowałoby to z obecną sytuacją w Polsce. Mamy typowy listopad, z temperaturami poniżej 10 st. C w ciągu dnia. Nocami temperatura spada już poniżej zera.

Choć Europa jest niewielkim skrawkiem świata, także na jej obszarze widać wyraźne ocieplenie. Średnia temperatura była tu o 1,49 st. C wyższa od średniej z lat 1991–2020. To drugi najcieplejszy październik w historii pomiarów.

Źródło: Copernicus Climate Change Service
  • Czytaj także: Przekroczyliśmy próg 1,5 stopnia. „Fiasko Niezrozumienia paryskiego”

Drugi rok z temperaturą powyżej 1,5 st. C

To jednak nie wszystko. Prognozy wskazują, iż jest już niemal pewne, iż średnia globalna temperatura w całym 2026 r. przekroczy poziom 1,5 st. C. Będzie to drugi rok kalendarzowy, w którym dojdzie do takiej sytuacji, po 2024 r. Najbardziej prawdopodobne jest, iż 2026 r. okaże się drugim najcieplejszym rokiem w historii pomiarów. Istnieje około 20 proc. prawdopodobieństwa, iż zrówna się z rekordowym 2024 r. lub go przewyższy.

– Październik podtrzymał obserwowany wzorzec wyjątkowo wysokich temperatur na świecie, przynosząc rekordowe wartości zarówno globalnej temperatury, jak i temperatury powierzchni oceanów. Wyjątkowo silne El Niño dostarcza dodatkowego ciepła klimatowi, który już wcześniej został ogrzany przez działalność człowieka – powiedziała w oświadczeniu prasowym Samantha Burgess, dyrektorka ds. klimatu w Europejskim Centrum Średnioterminowych Prognoz Pogody (ECMWF).

Źródło: Copernicus Climate Change Service

Nie ulega wątpliwości, iż ten rok będzie częścią kilkuletniego okresu wyjątkowo wysokich temperatur, wyraźnie odbiegających od warunków znanych z wcześniejszych dekad.

– Tymczasem 2026 rok zmierza do tego, by stać się drugim rokiem kalendarzowym z temperaturą przekraczającą poziom 1,5 st. C. Szczególnie istotne jest to, iż również średnia z czterech lat ma przekroczyć ten próg. Pokazuje to, jak długotrwały stał się obecny okres globalnego ocieplenia – powiedziała Burgess.

Zmiany klimatu mogą nasilać migracje

Ocieplający się klimat to nie tylko rekordowe temperatury, ale także susze, powodzie i cyklony tropikalne dotykające kraje Globalnego Południa. Dane Centrum Monitorowania Przemieszczeń Wewnętrznych (IDMC) za 2025 r. pokazują, iż katastrofy związane z pogodą doprowadziły do 27 mln przypadków przemieszczeń wewnętrznych w 138 krajach i terytoriach.

Problem dotyczy także nas. W 2025 roku na zewnętrznych granicach Unii Europejskiej odnotowano blisko 178 tys. przypadków nielegalnego przekroczenia granicy. Według unijnej agencji Frontex w pierwszych dziesięciu miesiącach 2026 roku odnotowano prawie 110 tys. takich przypadków, czyli o 29 proc. mniej niż w analogicznym okresie poprzedniego roku. Spadek wiązano m.in. ze współpracą z państwami tranzytowymi i działaniami zapobiegawczymi. Nie wszyscy migranci są uchodźcami klimatycznymi, ale bez wątpienia globalne ocieplenie przyczynia się do pogorszenia jakości życia w wielu krajach Globalnego Południa.

Zarówno skala przemieszczeń wewnętrznych, jak i migracji do Europy może się zwiększyć, jeżeli presja klimatyczna będzie narastać.

Amy Pope, dyrektor generalna Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji (IOM), ostrzegła przed tym w wywiadzie udzielonym agencji AFP podczas COP31 w Turcji.

– Aktualnie ponad 200 mln ludzi mieszka w społecznościach wyjątkowo narażonych na skutki zmian klimatycznych, którym grozi wysiedlenie. jeżeli nie podejmiemy działań już teraz, przewidujemy, iż skala tych przemieszczeń znacznie wzrośnie – ostrzegła.

  • Czytaj także: “Nie mam do czego wracać”. Migracje klimatyczne to nowe wyzwanie dla świata

–

Zdjęcie tytułowe: Creative Travel Projects/Shutterstock

Idź do oryginalnego materiału