7 godzin temu
Raport Planetary Health Check 2026 pokazuje narastającą presję na systemy podtrzymujące życie na Ziemi. Przekroczone zostały już granice związane m.in. ze zmianą klimatu, integralnością biosfery, wodą słodką i zakwaszeniem oceanów. Wszystkie siedem przekroczonych granic osiągnęło najwyższy odnotowany dotąd poziom – alarmuje Poczdamski Instytut Badań nad Wpływem Klimatu.
Granice planetarne Ziemi są przekraczane coraz mocniej
Granice planetarne opisują powiązane ze sobą procesy zachodzące w systemie Ziemi, które muszą pozostawać w bezpiecznych granicach, aby zachować stabilność i odporność planety. Z najnowszego raportu Planetary Health Check wynika, iż przekroczonych jest już siedem z dziewięciu takich granic.
Najnowszą granicą, która została przekroczona, jest zakwaszenie oceanów. Stało się to w 2025 roku. Wszystkie siedem przekroczonych granic znajduje się w tej chwili na najwyższym odnotowanym poziomie przekroczenia.
Siedem przekroczonych granic planetarnych dotyczy zmiany klimatu, zmiany integralności biosfery, zmiany systemu użytkowania gruntów, zmian w zasobach wody słodkiej, modyfikacji przepływów biogeochemicznych, wprowadzania nowych jednostek do środowiska oraz zakwaszenia oceanów.
Jedynie granice dotyczące ubytku warstwy ozonowej w stratosferze oraz obciążenia atmosfery aerozolami wykazały poprawę w ciągu ostatniej dekady. Autorzy raportu zastrzegają jednak, iż globalna poprawa może maskować utrzymujące się w niektórych regionach niebezpiecznie wysokie poziomy aerozoli.
– Diagnoza jest jednoznaczna. Presja rośnie w przypadku każdej z granic planetarnych, które już znajdują się poza bezpieczną przestrzenią funkcjonowania. Oznacza to, iż rośnie ryzyko wystąpienia zmian na dużą skalę, utrzymujących się przez długi czas i potencjalnie nieodwracalnych, podczas gdy zmniejsza się nasz margines błędu w rozwiązywaniu tych problemów – skomentował Boris Sakschewski, główny autor raportu.
– Nie mamy luksusu czasu, ale dysponujemy wiedzą, możliwościami i rozwiązaniami, które pozwalają nam zmienić kurs. Przyspieszenie działań na rzecz powrotu do bezpiecznej przestrzeni funkcjonowania we wszystkich granicach planetarnych jest niezbędne, aby chronić życie i źródła utrzymania oraz zrealizować obietnicę wspólnego dobrobytu w przyszłości – powiedział Johan Rockström, dyrektor PIK i współautor raportu.
Zakwaszenie oceanów dołącza do przekroczonych granic
Najnowszą granicą planetarną, która została przekroczona, jest zakwaszenie oceanów. Stało się to w 2025 roku. Jednocześnie zawartość ciepła w oceanach na świecie osiągnęła w tym samym roku nowy rekord.
Od stycznia 2023 roku do września 2025 roku stres cieplny na poziomie powodującym bielenie koralowców dotknął około 84,4 proc. światowej powierzchni raf koralowych. Był to największy globalny epizod bielenia koralowców odnotowany do tej pory.
Huragan Melissa gwałtownie przybrał siłę huraganu kategorii 5 i uderzył w Jamajkę po przejściu nad wyjątkowo ciepłymi wodami.
Ekstremalne zjawiska pogodowe zwiększają presję na planetę
Raport Planetary Health Check 2026 ukazuje się po 12 miesiącach naznaczonych ekstremalnymi zjawiskami zarówno na lądzie, jak i w oceanach. Ocieplenie spowodowane działalnością człowieka nasiliło kilka poważnych ekstremalnych zjawisk pogodowych. Ich skutki potęgowały m.in. degradacja ekosystemów, niedobory wody, zmiany w użytkowaniu gruntów, ekspozycja na zagrożenia oraz podatność społeczna.
Powodzie monsunowe w Pakistanie w 2025 roku dotknęły ponad 6,9 mln osób.
W 2026 roku Europa Zachodnia doświadczyła najgorętszego okresu czerwca i lipca w historii pomiarów. Towarzyszyły mu susze we Francji, Hiszpanii, Niemczech i Wielkiej Brytanii oraz poważne pożary w Europie i Kanadzie. Rekordowe temperatury odnotowano również w Japonii, Korei Południowej oraz w części Bliskiego Wschodu.
– Przeczytajmy tę listę jeszcze raz: Pakistan, Karaiby, Europa, rafy znajdujące się pod powierzchnią oceanów. To nie są odrębne sytuacje kryzysowe; planeta mówi nam, jednocześnie we wszystkich regionach, iż utraciła równowagę. Jako przewodnicząca Planetary Guardians słyszę tę samą historię wszędzie, dokądkolwiek się udaję – zarówno od pasterza obserwującego, jak z sezonu na sezon zawodzą deszcze, jak i od społeczności nadmorskiej obserwującej podnoszenie się poziomu morza. Planetary Health Check 2026 dostarcza danych potwierdzających to, co społeczności znajdujące się na pierwszej linii już wiedzą z własnego doświadczenia. Nie możemy dłużej pozwalać sobie na traktowanie tych zjawisk jako odrębnych kryzysów – oceniła Hindou Oumarou Ibrahim, przewodnicząca Planetary Guardians.
Europa, Azja i Karaiby doświadczają skutków zmian
Ekstremalne zjawiska opisane w raporcie wystąpiły w różnych częściach świata. Pakistan zmagał się z powodziami monsunowymi, Jamajkę dotknął huragan Melissa, a Europa Zachodnia doświadczyła rekordowych temperatur, susz i pożarów.
Rekordowe temperatury odnotowano również w Japonii, Korei Południowej oraz w części Bliskiego Wschodu. Jednocześnie stres cieplny zagrażał rafom koralowym na ogromną skalę.
– Każdy rodzaj przemieszczania się wymaga cierpliwości, zaufania i determinacji, by iść dalej, choćby gdy łatwiej byłoby się zatrzymać. Planetary Health Check 2026 pokazuje, iż właśnie takiej wspólnej determinacji potrzebujemy teraz, stosując ją do całej planety. Siedem z dziewięciu granic zostało przekroczonych i żadne pojedyncze państwo nie jest w stanie przywrócić ich w bezpieczne granice samodzielnie; jest to proces pokojowy, do którego cały świat musi się wspólnie zobowiązać, zaczynając od dzisiaj – stwierdził były prezydent Kolumbii i współprzewodniczący Planetary Guardians, Juan Manuel Santos.
Naturalne pochłaniacze CO2 tracą odporność
Roślinność i gleby pochłaniają znaczną część antropogenicznych emisji dwutlenku węgla. Powtarzające się fale upałów, susze, pożary i degradacja ekosystemów mogą jednak ograniczać pochłanianie CO2, a w niektórych regionach przekształcać ekosystemy z pochłaniaczy w źródła emisji dwutlenku węgla.
Tegoroczny raport analizuje, czy modele wykorzystywane do obliczania lądowego pochłaniacza dwutlenku węgla mogą przeceniać jego odporność.
– Nasza droga do osiągnięcia zerowych emisji netto zależy od funkcjonujących pochłaniaczy dwutlenku węgla. Obecne obserwacje wskazują, iż nasza planeta może tracić zdolność amortyzowania rosnącej presji, którą na nią wywieramy – powiedział Sakschewski.
Ilustr. PIKRaport Planetary Health Check jest coroczną aktualizacją przygotowywaną przez ponad 60 naukowców i opracowywaną przez Planetary Boundaries Science Lab działające przy Instytucie Badań nad Wpływem Klimatu w Poczdamie (PIK).
POBIERZ CAŁY RAPORT Planetary Health Check.
O poczdamskim Instytucie Badań nad Wpływem Klimatu
Poczdamski Instytut Badań nad Wpływem Klimatu (Potsdam-Institut für Klimafolgenforschung – PIK) to jeden z najbardziej wpływowych i prestiżowych ośrodków naukowych na świecie, zajmujący się globalnymi zmianami środowiskowymi i zrównoważonym rozwojem. Założona w 1992 roku instytucja zrzesza wybitnych badaczy z zakresu nauk przyrodniczych i społecznych, którzy wspólnie analizują wpływ ocieplenia klimatu na ekosystemy, gospodarkę oraz społeczeństwo.
Modele klimatyczne i makroekonomiczne opracowywane przez PIK są fundamentem, na którym banki centralne, komercyjne oraz globalne instytucje finansowe budują swoje strategie oceny ryzyka. Dane z Poczdamu nie trafiają do banków bezpośrednio w formie surowej, ale za pośrednictwem wyspecjalizowanych narzędzi i międzynarodowych konsorcjów finansowych.
Źródło: Poczdamski Instytut Badań nad Wpływem Klimatu
To też może Cię zainteresować:
22 maja – Międzynarodowy Dzień Różnorodności Biologicznej. Od niej zależy nasze przetrwanie
