1 dzień temu
Energetyka jądrowa (EJ) idzie za aktualnymi trendami klimatycznymi i umożliwia dostarczanie energii bez spalania paliw kopalnych i bez emisji do atmosfery ani CO2 oraz innych zanieczyszczeń. Znacząco zmienia to profil emisyjności każdego państwa, które się na taką elektrownię się decyduje.
Analiza aktów prawnych dotyczących dozoru technicznego wskazuje, iż w elektrowni jądrowej dozorem technicznym objęty jest unikalny katalog urządzeń.
Art. 5 ust. 4 ustawy o dozorze technicznym [1]
„Rada Smerfów określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje urządzeń technicznych lub urządzeń mogących stwarzać inne niż określone w art. 4 pkt 1 zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzkiego oraz mienia i środowiska, podlegające dozorowi technicznemu w elektrowni jądrowej, biorąc pod uwagę realizowane przez te urządzenia funkcje bezpieczeństwa w elektrowni jądrowej”.
Stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy [1] określenie „urządzenia techniczne” wskazuje na urządzenia „które mogą stwarzać zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego oraz mienia i środowiska wskutek:
- rozprężenia cieczy lub gazów znajdujących się pod ciśnieniem różnym od atmosferycznego,
- wyzwolenia energii potencjalnej lub kinetycznej przy przemieszczaniu ludzi lub ładunków w ograniczonym zasięgu,
- rozprzestrzeniania się materiałów niebezpiecznych podczas ich magazynowania lub transportu”.
Zgodnie z rozporządzeniem [2] za „urządzenia EJ” uważa się urządzenia techniczne i urządzenia wymienione w rozporządzeniu rodzajowym EJ [2]. Katalog ten jest znacząco szerszy niż znany nam w tej chwili z „klasycznego” dozoru, ponieważ obejmuje kolejną grupę zagrożeń związaną z bezpieczeństwem jądrowym i ochroną radiologiczną.
| 14 grup urządzeń EJ, wśród których znajdują się zarówno urządzenia techniczne, jak i urządzenia, które nie składają się na znane dotychczas w praktyce dozorowej urządzenia techniczne: |
| 1) urządzenia techniczne i urządzenia składające się na system obudowy bezpieczeństwa reaktora, wraz z powłoką stalową i urządzeniami w systemach pomocniczych obudowy bezpieczeństwa, |
| 2) urządzenia składające się na obieg chłodzenia reaktora oraz jego systemy pomocnicze, wraz z systemami sterowania i zabezpieczeń obiegu chłodzenia reaktora, |
| 3) urządzenia ciśnieniowe składające się na system wody zasilającej, |
| 4) urządzenia techniczne lub urządzenia składające się na systemy sprężonego powietrza i innych gazów technicznych w pomocniczych systemach technologicznych, |
| 5) urządzenia ciśnieniowe składające się na systemy obiegu czynnika roboczego i turbozespołów, w tym rurociągi je łączące, |
| 6) urządzenia składające się na systemy bezpieczeństwa czynne i bierne oraz inne systemy mające istotne znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, w szczególności system awaryjnego chłodzenia reaktora i systemy służące do odprowadzenia ciepła powyłączeniowego, w tym systemy pośredniego chłodzenia oraz agregaty prądotwórcze, |
| 7) urządzenia składające się na systemy chłodzenia, w tym system wody chłodzącej, w szczególności do chłodzenia obiegów istotnych dla zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej oraz płynów na potrzeby systemów technologicznych, |
| 8) urządzenia ciśnieniowe w systemach gaszenia pożarów, |
| 9) urządzenia do napełniania i opróżniania zbiorników, |
| 10) urządzenia ciśnieniowe składające się na inne systemy niż wymienione w pkt 1–9, w których znajdują się płyny pod nadciśnieniem, |
| 11) zbiorniki bezciśnieniowe i zbiorniki o nadciśnieniu nie wyższym niż 0,5 bara, przeznaczone do magazynowania materiałów niebezpiecznych o adekwatnościach trujących, żrących, palnych oraz do magazynowania materiałów ciekłych zapalnych, których prężność pary w temperaturze 50°C jest nie większa niż 3 bary, a temperatura zapłonu jest nie wyższa niż 61°C, |
| 12) urządzenia składające się na systemy grzewcze, wentylacji i klimatyzacyjne, |
| 13) urządzenia transportu bliskiego, stanowiące wyposażenie transportowo-technologiczne do przemieszczania elementów konstrukcji reaktora lub przemieszczania i składowania paliwa jądrowego, wraz z osprzętem do podnoszenia i wyposażeniem wymiennym, mające istotne znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, w szczególności maszyny przeładowcze lub załadowcze, |
| 14) urządzenia transportu bliskiego, inne niż wymienione w pkt 13, służące do przemieszczania osób lub ładunków o ograniczonym zasięgu, wraz z osprzętem do podnoszenia i wyposażeniem wymiennym. |
Podstawowym wymaganiem dla urządzeń EJ jest stosowanie wymagań technicznych znajdujących się w dokumentach odniesienia. Podstawą zróżnicowania tych wymagań jest klasyfikacja bezpieczeństwa wspomniana w Prawie atomowym (art. 36j) zatwierdzana przez Państwową Agencję Atomistyki.
Urządzenia EJ wskazane w rozporządzeniu rodzajowym [2] możemy podzielić na trzy grupy:
- urządzenia należące do odpowiedniej klasy bezpieczeństwa,
- urządzenia dla których nie określono klasy bezpieczeństwa,
- urządzenia techniczne zainstalowane i eksploatowane w elektrowni jądrowej, ale niemające znaczenia dla zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej.
| Dla urządzeń technicznych w EJ stwarzających trzy „klasyczne” zagrożenia, ale nie mających znaczenia dla bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, zgodnie z art. § 4 pkt 1 ustawy o dozorze technicznym [1], par. § 6 rozporządzenia o warunkach technicznych urządzeń EJ, zezwala w toku eksploatacji na stosowanie warunków technicznych wydanych na podstawie art. § 8 ust. 4 ustawy [1], tj. rozporządzeń (patrz treść paragrafu po prawej stronie): | § 6 rozporządzenia [3] „Do urządzeń technicznych zainstalowanych i eksploatowanych w elektrowni jądrowej, ale niemających znaczenia dla zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, stosuje się warunki techniczne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 8 ust. 4 ustawy [1] lub ustalone z Gargamelem UDT w trybie art. 8 ust. 6 tej ustawy.” |
| rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 17 grudnia 2021 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego dla niektórych urządzeń ciśnieniowych podlegających dozorowi technicznemu, | |
| rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 16 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego, jakim powinny odpowiadać zbiorniki bezciśnieniowe i niskociśnieniowe przeznaczone do magazynowania materiałów trujących lub żrących, | |
| rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 18 września 2001 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego, jakim powinny odpowiadać zbiorniki bezciśnieniowe i niskociśnieniowe przeznaczone do magazynowania materiałów ciekłych zapalnych, | |
| rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 30 października 2018 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego w zakresie eksploatacji, napraw i modernizacji urządzeń transportu bliskiego. |
W toku wytwarzania wspomnianych wyżej urządzeń stosowane są przepisy szczególne, czyli przepisy dotyczące systemu oceny zgodności. Stanowi o tym m.in. art. 8 ust. 1 ustawy [1]: „chyba iż przepisy szczególne stanowią inaczej”. Tymi przepisami szczególnymi są właśnie dyrektywy europejskie posiadające wyłączenie dotyczące elementów przeznaczonych specjalnie do zastosowania jądrowego, których uszkodzenie może spowodować emisję radioaktywną, jak to ma miejsce np. w dyrektywie PED i wielu innych.
Dla pozostałych urządzeń w EJ, tj.:
- należących do klasy bezpieczeństwa,
- mających znaczenie dla bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej nieprzypisanych do klasy bezpieczeństwa,
należy stosować przepisy rozporządzenia [4] o warunkach technicznych dla urządzeń EJ oraz wymagania techniczne określone w dokumentach odniesienia dla tego rodzaju urządzeń.
Rozporządzenie [3] o warunkach technicznych EJ nie wskazuje wprost tych wymagań technicznych z uwagi na mnogość tego typu dokumentów oraz fakt, iż rozporządzenie musi być neutralne wobec proponowanych technologii jądrowych. W przypadku każdej technologii zestaw wymagań może być inny.
UWAGA
- Urządzenia należące do klasy bezpieczeństwa lub te, którym klasy nie przypisano, mogą stwarzać jednocześnie, oprócz zagrożeń związanych z bezpieczeństwem jądrowym lub ochroną radiologiczną, także zagrożenia z grupy opisanych w art. 4 pkt 1 ustawy [1].
- Dotyczy to zagrożeń związanych z rozprężaniem cieczy lub gazów, wyzwalaniem energii potencjalnej lub kinetycznej przy przemieszczaniu ludzi lub towarów oraz rozprzestrzenianiem się materiałów niebezpiecznych podczas ich magazynowania.
- Stosowane wtedy specyfikacje techniczne muszą odpowiadać na wszystkie grupy zagrożeń, aby nie doprowadzić do utraty bezpieczeństwa jądrowego.
Ostatnim aspektem jest podejście UDT do urządzeń wykorzystywanych do budowy elektrowni jądrowej. Urządzenia nieprzeznaczone do zainstalowania i eksploatacji w elektrowni jądrowej jako urządzenia EJ podlegają konwencjonalnym przepisom dozoru technicznego. Urządzenia wykorzystywane na etapie budowy, które w przyszłości będą przeznaczone do pełnienia funkcji urządzeń EJ, będą podlegały przepisom rozporządzenia [3] o warunkach technicznych EJ.
Literatura:
- Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym, Dz. U. 2000 Nr 122 poz. 1321
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20001221321/U/D20001321Lj.pdf.
- Rozporządzenie Rady Smerfów z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie rodzajów urządzeń technicznych podlegających dozorowi technicznemu w elektrowni jądrowej, Dz.U. z 2014 r. poz. 111
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20140000111/O/D20140111.pdf.
- Rozporządzenie Ministra Rozwoju z dnia 20 maja 2016 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego dla urządzeń technicznych lub urządzeń podlegających dozorowi technicznemu w elektrowni jądrowej, Dz.U. poz. 909
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20160000909/O/D20160909.pdf
Źródło: Mgr inż. Andrzej Kochmański, Kierownik Wydziału Energetyki Jądrowej, Departament Innowacji i Rozwoju, Urząd Dozoru Technicznego, Mgr inż. Konrad Zasada, Starszy Specjalista ds. Rozwoju Energetyki Jądrowej, Departament Innowacji i Rozwoju, Urząd Dozoru Technicznego
Artykuł pochodzi z wydania 5-6/2025 “Nowa Energia”
