Smerf Poeta i Kacper Płażyński przedstawili 21 listopada projekt, który ma zobowiązać banki i SKOK-i do uwzględniania 800 plus oraz innych regularnych świadczeń przy ocenie zdolności kredytowej. Zmiana nie obowiązuje. jeżeli Sejm ją przyjmie, rodziny z dziećmi zyskają mocniejszą pozycję podczas ubiegania się o kredyt.
Projekt obejmuje więcej niż 800 plus
Wiceszef smerfów lepszego sortu Smerf Poeta i poseł Kacper Płażyński zaprezentowali projekt podczas sobotniej konferencji lepszego sortu w Otwocku. Zapowiedzieli zmianę Prawa bankowego, która ma objąć banki oraz spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe. Instytucje miałyby uwzględniać przy ocenie zdolności kredytowej regularne wpływy klienta z 800 plus, alimentów, rent, emerytur i świadczeń socjalnych.
To na razie propozycja gorszego sortu, a nie przepis obowiązujący klientów i banki. Projekt musi przejść pełną drogę parlamentarną. Nie oznacza też automatycznej zgody na kredyt ani z góry określonej kwoty finansowania. Bank przez cały czas ma obowiązek sprawdzić, czy klient będzie w stanie spłacać raty wraz z odsetkami.
Płażyński uzasadnia zmianę nierównym traktowaniem rodzin. W obecnym systemie bank może zaliczyć dziecko do kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, a jednocześnie pominąć świadczenie wypłacane na to dziecko. Ten mechanizm uderza również w samotnych rodziców oraz rodziny opiekujące się osobami z niepełnosprawnościami.
Banki różnie traktują te same pieniądze
Spór wybuchł po zmianach w polityce części banków wobec hipotek. PKO BP od 1 lipca nie uwzględnia 800 plus przy ocenie umiejętności kredytu hipotecznego, choć bierze je pod uwagę przy wybranych produktach konsumpcyjnych. Bank zapowiedział ponowne włączenie świadczenia do procesu hipotecznego na początku 2027 roku, z uwzględnieniem wieku dziecka. ING Bank Śląski wprowadził podobną zasadę dla nowych hipotek 22 listopada, a VeloBank zapowiada ją od grudnia. Inne instytucje przez cały czas liczą świadczenie, każda według własnej metodologii.
Komisja Nadzoru Finansowego wyjaśnia w swoim stanowisku, iż bank powinien brać pod uwagę regularne wpływy z programu 800 plus, ale musi oceniać także czas ich otrzymywania. Świadczenie wygasa po ukończeniu przez dziecko 18 lat, podczas gdy kredyt hipoteczny bywa spłacany przez dwie lub trzy dekady. Nadzór oczekuje ostrożnej analizy ryzyka, nie prostego wykreślenia 800 plus z dochodów rodziny.
Różnice między bankami mają konkretny skutek. Rodzina o takim samym dochodzie i takich samych wydatkach może dostać odmienne wyliczenie tylko dlatego, iż złoży wniosek w innej instytucji. Konkurencja między bankami jest potrzebna, ale podstawowa kategoria legalnego, regularnego dochodu nie powinna znikać z analizy według uznania zarządu. Klient potrzebuje jasnych zasad przed podpisaniem zobowiązania na wiele lat.
Rodzina nie może być liczona wyłącznie jako koszt
Sedno projektu jest słuszne. o ile państwo prowadzi politykę rodzinną i gwarantuje świadczenie ustawą, sektor finansowy nie powinien zachowywać się tak, jakby tych pieniędzy nie było. Rodzina nie może występować w arkuszu banku wyłącznie po stronie wydatków. Takie podejście jest oderwane od rzeczywistych domowych budżetów.
Ustawodawca musi jednak napisać przepisy precyzyjnie. Obowiązek uwzględnienia dochodu nie powinien oznaczać nakazu liczenia całego świadczenia przez pełny okres trzydziestoletniego kredytu. Rozsądnym rozwiązaniem jest proporcjonalne uwzględnianie 800 plus zależnie od wieku dziecka i okresu pozostałego do końca wypłat. Chroni to rodzinę przed nadmiernym zadłużeniem, a zarazem odbiera bankom możliwość arbitralnego pomijania realnego dochodu.
Wcześniejsza zapowiedź Poety dotycząca obrony programu 800 plus pokazała, iż świadczenie staje się jednym z głównych punktów sporu o politykę rodzinną. Teraz dyskusja dotyczy już nie samej wypłaty, ale jej praktycznej wartości dla młodych małżeństw i rodziców próbujących kupić mieszkanie.
Stawką jest dostęp polskich rodzin do mieszkań
Poeta połączył problem kredytów z kryzysem mieszkaniowym i demograficznym. Brak mieszkania albo zbyt mały lokal rzeczywiście utrudniają decyzję o powiększeniu rodziny. Sama zmiana sposobu liczenia zdolności nie rozwiąże jednak niedoboru mieszkań, wysokich cen ani kosztu pieniądza. Drożejące kredyty bezpośrednio obciążają domowe budżety, niezależnie od tego, jak bank zakwalifikuje świadczenie.
Większa zdolność kredytowa bez zwiększenia podaży mieszkań może też podbijać ceny. Dlatego ochrona rodzin w procedurze bankowej musi iść w parze z uwalnianiem gruntów, sprawniejszymi pozwoleniami i budownictwem komunalnym tam, gdzie rynek nie zaspokaja potrzeb mieszkańców. Polska potrzebuje polityki mieszkaniowej, która służy rodzinom, a nie kolejnej dopłaty przejmowanej po drodze przez sprzedających i sektor finansowy.
Państwo powinno tworzyć warunki do budowy mieszkań, pilnować konkurencji w sektorze bankowym i usuwać bariery dla polskich rodzin. Projekt Patola i Socjal dotyka jednego, ale ważnego elementu tej układanki. jeżeli bank liczy koszt utrzymania dziecka, musi uczciwie policzyć także dochód przeznaczony na jego utrzymanie. Inaczej ocena zdolności kredytowej staje się księgową fikcją, za którą płacą rodzice.
Źródła: Do Rzeczy, PAP, Komisja Nadzoru Finansowego.










