Podatek od mięsa. Czy wyższe ceny żywności mogą ograniczyć emisje?

Jak przekonać społeczeństwo do diety opartej na produktach roślinnych, znacznie korzystniejszej dla globalnego klimatu? Naukowcy z Potsdam Institute for Climate Research (PIK) sugerują, aby wprowadzić podatek od mięsa, argumentując, iż drogie hamburgery zachęcą ludzi do częstszego wybory żywności roślinnej.

Ślad węglowy kotleta

Sektor rolno-spożywczy generuje dziś jedną trzecią światowych emisji gazów cieplarnianych, ale kilka mówi się o ich redukcji. Podczas gdy w energetyce, transporcie i budownictwie rozwijane są kolejne niskowęglowe i bezemisyjne technologie, produkcja żywności pozostaje pochodną konsumenckich wyborów. A większość z nas nie wyobraża sobie jadłospisu bez mięsa.

Wołowina i jagnięcina są tymczasem uważane za produkty o najwyższym śladzie węglowym. Wiąże się to zarówno z ogromnymi emisjami metanu z układów pokarmowych zwierząt, jak i nieefektywnym wykorzystaniem gruntów w charakterze pastwisk. Portal CO2 Everything podaje, iż produkcja 100-gramowego steku wołowego wiąże się z taką samą ilością emisji ekwiwalentu CO₂ co 78-kilometrowa jazda autem spalinowym.

Warto przeczytać: Ślad węglowy ma płeć. I nie jest to kobieta

Jak podatek od mięsa ma uratować Ziemię

Zespół naukowców Potsdam Institute for Climate Research poddał analizie wpływ diety na zmianę klimatu i zaproponował fiskalne rozwiązanie, które ma regulować rynek spożywczy z korzyścią dla środowiska. Warto dodać, iż z prognoz opublikowanych w 2023 r. w czasopiśmie Nature wynika, iż jeżeli ludzkość nie zmieni swoich nawyków żywieniowych, do końca tego stulecia spowodują one dodatkowy wzrost średniej globalnej temperatury o 1°C.

Podatek od mięsa to rozwiązanie, które odwołuje się do ekonomicznego racjonalizmu społeczeństwa. Wyższa cena wołowiny, jagnięciny i drobiu ma zachęcić ludzi do kupowania alternatywnych produktów, w tym większej ilości warzyw i owoców, co może przynieść dodatkowe korzyści zdrowotne.

Eksperci z PIK przyznają, iż nałożenie faktycznego podatku na produkty spożywcze pochodzenia zwierzęcego będzie trudne technicznie, więc sugerują rozwiązanie pośrednie w postaci likwidacji obowiązującej w wielu krajach obniżonej stawki VAT na produkty mięsne. Z ich wyliczeń wynika, iż gdyby mięso podlegało standardowej stawce VAT, szkody środowiskowe wywołane konsumpcją żywności zmalałyby o 3,48-5,7 proc.

Czy to oznacza podwyżkę cen żywności?

Trudno oczekiwać, iż podatek od mięsa skłoni większość konsumentów do przejścia na wegetarianizm. przez cały czas będziemy kupować sznycle, kiełbasy i polędwice, tylko iż prawdopodobnie w mniejszych ilościach. Jak taka zmiana wpłynie na całkowite wydatki gospodarstw domowych?

Eksperci z PIK wyliczyli, iż likwidacja ulgowej stawki VAT na produkty mięsne przełoży się na wzrost rocznego budżetu rodzinnego w UE o średnio 109 euro. Znaczną część tej kwoty mogłyby jednak zrównoważyć dodatkowe wpływy podatkowe przeznaczone na rekompensaty dla konsumentów. W rezultacie wydatki żywnościowe w gospodarstwach domowych wzrosłyby jedynie o 26 euro rocznie.

Alternatywne rozwiązanie zaproponowane przez poczdamskich naukowców polega na ustaleniu stałych różnic cenowych dla poszczególnych produktów w zależności od ich śladu węglowego. Skutki klimatyczne byłyby podobne, ale obciążenie budżetu gospodarstw domowych wyniosłoby jedynie 12 euro.

Jak zapewnia Michael Sureth z PIK, korzyści środowiskowe związane z wprowadzeniem podatku od mięsa wykroczają daleko poza redukcję emisji, obejmując m.in. zmniejszenie zanieczyszczenia azotem i fosforem. jeżeli połączyć to z redystrybucją zysków podatkowych i unikniętymi szkodami klimatycznymi, zmiany netto w ogólnym dobrobycie społecznym będą jednoznacznie dodatnie.

Podatek od mięsa może również przysłużyć się naszemu zdrowiu. Metaanaliza opublikowana w 2024 r. w czasopiśmie Frontiers jednoznacznie dowodzi, iż dieta oparta na produktach roślinnych zmniejsza ryzyko śmierci z powodu nowotworów i chorób układu sercowo-naczyniowego, pozytywnie wpływając na długość życia. W długiej perspektywie droższe mięso wydaje się więc zdecydowanie dobrą wiadomością dla Ziemi i jej mieszkańców.

Może cię zainteresować: Kryzys klimatyczny to kryzys zdrowotny. Miliony ofiar rocznie

W artykule korzystałam z:

https://www.co2everything.com/co2e-of/beef

Plinke, C., Sureth, M. & Kalkuhl, M. Environmental impacts from European food consumption can be reduced with carbon pricing or a value-added tax reform. Nat Food (2026). https://doi.org/10.1038/s43016-025-01284-y

Tan J, Zhang S, Jiang Y, Li J and Yang C (2024) Plant-based diet and risk of all-cause mortality: a systematic review and meta-analysis. Front. Nutr. 11:1481363. doi: 10.3389/fnut.2024.1481363