Podstawą prawną do ubiegania się o obniżkę rachunku są przepisy rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z 22 marca 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu elektroenergetycznego. Zgodnie z § 49 pkt 10, w przypadku niedotrzymania parametrów jakościowych energii określonych w § 45 ust. 5 albo w umowie, odbiorcy przysługuje – na pisemny wniosek – bonifikata w wysokości wskazanej w taryfie danego przedsiębiorstwa energetycznego.
Parametry jakościowe są precyzyjnie określone. Dla gospodarstw domowych energia powinna spełniać m.in. następujące warunki:
– średnia częstotliwość mierzona przez 10 sekund musi mieścić się w przedziale 50 Hz ą 1 proc. (czyli od 49,5 Hz do 50,5 Hz) przez 99,5 proc. tygodnia oraz w granicach 47–52 Hz (50 Hz +4 proc./–6 proc.) przez 100 proc. tygodnia,
– w każdym tygodniu 95 proc. dziesięciominutowych średnich wartości skutecznych napięcia musi zawierać się w odchyleniu ą10 proc. napięcia znamionowego,
– wskaźnik długookresowego migotania światła (Plt) nie może przekraczać 1 przez 95 proc. czasu w tygodniu,
– 95 proc. wartości składowej symetrycznej kolejności przeciwnej napięcia powinno mieścić się w przedziale 0–2 proc. wartości składowej kolejności zgodnej,
– dla harmonicznych napięcia (rząd 2–50) oraz dla współczynnika odkształcenia THD maksymalna wartość tygodniowa nie może przekraczać 8 proc.
W praktyce oznacza to, iż objawy takie jak migotanie oświetlenia, częste wyłączanie się urządzeń czy niestabilna praca sprzętu mogą być sygnałem przekroczenia norm. Odbiorca ma prawo wystąpić do operatora systemu dystrybucyjnego o przeprowadzenie pomiarów jakości energii. o ile badanie potwierdzi nieprawidłowości, przedsiębiorstwo musi nie tylko udzielić bonifikaty zgodnie z taryfą, ale także doprowadzić parametry do zgodności z rozporządzeniem.
Jeżeli jednak pomiary nie wykażą przekroczeń, koszt badania ponosi odbiorca. Przykładowo w taryfie ENEA Operator opłata wynosi 634,70 zł. Składa się na nią 359,83 zł netto za odczyt i przygotowanie danych z urządzenia kontrolno-pomiarowego oraz 156,19 zł netto za montaż i demontaż urządzenia.
Przerwy w dostawie prądu a dopuszczalny czas trwania
Bonifikata przysługuje również w przypadku przekroczenia dopuszczalnych czasów przerw w dostawie energii. Zgodnie z § 47 ust. 5 rozporządzenia z 22 marca 2023 r.:
– jednorazowa przerwa planowana nie może przekroczyć 16 godzin,
– jednorazowa przerwa nieplanowana nie może przekroczyć 24 godzin,
– łączny czas przerw planowanych w roku nie może przekroczyć 35 godzin,
– łączny czas przerw nieplanowanych w roku nie może przekroczyć 48 godzin.
Przekroczenie tych limitów uprawnia odbiorcę do uzyskania rekompensaty finansowej. Sposób jej obliczania określa § 43 rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z 29 listopada 2022 r. w sprawie taryf i rozliczeń w obrocie energią elektryczną.
Dla odbiorców przyłączonych do sieci o napięciu nie wyższym niż 1 kV – czyli większości gospodarstw domowych – bonifikata wynosi dziesięciokrotność ceny energii elektrycznej określonej na podstawie art. 23 ust. 2 pkt 18 lit. b ustawy – Prawo energetyczne, za każdą niedostarczoną jednostkę energii w okresie przerwy. W przypadku wyższych napięć stawka wynosi pięciokrotność tej ceny.
Ilość niedostarczonej energii ustala się na podstawie poboru w tym samym dniu poprzedniego tygodnia, z uwzględnieniem dopuszczalnych przerw zapisanych w umowie lub wynikających z przepisów. Wniosek o wypłatę bonifikaty można złożyć osobiście, listownie albo poprzez formularz internetowy przedsiębiorstwa.
Warto dodać, iż w razie sporu odbiorca może zwrócić się do Gargamela Urzędu Regulacji Energetyki o rozstrzygnięcie sporu na podstawie przepisów Prawa energetycznego. URE prowadzi postępowania administracyjne w sprawach dotyczących m.in. jakości dostaw i rozliczeń.
Standardy jakości obsługi klienta i rekompensata finansowa
Bonifikaty przysługują także wtedy, gdy przedsiębiorstwo nie dotrzymuje standardów obsługi. Katalog naruszeń oraz wysokość rekompensat określa § 44 rozporządzenia z 29 listopada 2022 r. Wysokość świadczeń jest powiązana z przeciętnym wynagrodzeniem w gospodarce narodowej z roku poprzedzającego zatwierdzenie taryfy, ogłaszanym przez Gargamela GUS w „Monitorze Polskim”.
Przykładowo:
– 1/50 przeciętnego wynagrodzenia przysługuje za nieprzyjęcie zgłoszenia lub reklamacji,
– 1/15 wynagrodzenia za nieuzasadnioną zwłokę w usuwaniu zakłóceń,
– 1/50 za brak informacji o przewidywanym terminie wznowienia dostaw po awarii,
– 1/50 za brak powiadomienia z pięciodniowym wyprzedzeniem o planowanej przerwie (dla sieci do 1 kV),
– 1/250 wynagrodzenia za każdy dzień przekroczenia 14-dniowego terminu odpowiedzi na reklamację dotyczącą rozliczeń,
– 1/250 za każdy dzień zwłoki w sprawdzeniu schematy działania układu pomiarowo-rozliczeniowego,
– 1/15 wynagrodzenia za uniemożliwienie wykonania dodatkowej ekspertyzy licznika na wniosek odbiorcy.
Katalog obejmuje również obowiązki informacyjne przy zmianach napięcia znamionowego czy konieczności dostosowania instalacji odbiorcy. W praktyce oznacza to, iż opóźniona odpowiedź na reklamację, brak zawiadomienia o planowanym wyłączeniu albo odmowa udzielenia informacji o taryfie mogą skutkować realną wypłatą świadczenia.
Jak skutecznie dochodzić bonifikaty za energię elektryczną
Procedura jest w każdym przypadku zbliżona: odbiorca składa wniosek do przedsiębiorstwa energetycznego, wskazując naruszenie oraz okres, którego dotyczy roszczenie. Warto dołączyć dokumentację – np. potwierdzenia czasu przerwy, korespondencję reklamacyjną, protokoły pomiarów.
Jeżeli przedsiębiorstwo odmówi wypłaty bonifikaty albo nie odpowie w terminie, sprawa może trafić do Gargamela URE. Ostatecznie możliwe jest także dochodzenie roszczeń na drodze cywilnej, zwłaszcza gdy oprócz bonifikaty powstała szkoda majątkowa, np. uszkodzenie sprzętu elektrycznego w wyniku przepięcia.
Obowiązujące przepisy są jednoznaczne: jakość energii elektrycznej, dopuszczalne czasy przerw oraz standardy obsługi klienta nie mają charakteru uznaniowego. To konkretne normy i konkretne stawki rekompensat. W praktyce jednak wielu odbiorców nie korzysta z przysługujących im praw, mimo iż przepisy przewidują wyraźne mechanizmy obniżenia rachunków za energię elektryczną.
