Lodowce znikają w różnym tempie. Co decyduje o szybkości ich topnienia?

7 godzin temu
Zdjęcie: lodowce


Dlaczego jedne lodowce tracą masę znacznie szybciej niż inne, choć znajdują się w podobnych warunkach klimatycznych? Odpowiedź może kryć się w miejscu, w którym kończy się ich jęzor. Globalna analiza obejmująca ponad 216 tys. obiektów wykazała, iż lodowce uchodzące do jezior tracą masę niemal dwukrotnie szybciej niż lądowe. Z kolei lodowce, których wody uchodzą do mórz, przemieszczają się najszybciej.

Wyniki badania opublikowanego w październiku 2026 r. w czasopiśmie Nature Communications pokazują, iż środowisko otaczające czoło lodowca ma większe znaczenie dla jego dynamiki, niż dotychczas sądzono i stosowano w wielu modelach prognostycznych.

Nie tylko klimat decyduje o losie lodowców

Kurczenie się lodowców jest jednym z najbardziej widocznych skutków ocieplenia klimatu. Utrata lodu wpływa nie tylko na wzrost poziomu mórz, ale także na śródlądowe zasoby wodne, ekosystemy rzeczne i funkcjonowanie obszarów zależnych od wód pochodzących z lodowców. Tempo tych zmian nie jest jednakowe na całym świecie.

Na dynamikę lodowców wpływają temperatura, opady, ukształtowanie podłoża, grubość pokrywy lodowej oraz nachylenie powierzchni. Istotne okazuje się również to, gdzie lodowiec spływa. Naukowcy wyróżniają cztery podstawowe typy: lodowce kończące się na lądzie, w jeziorach, w morzu oraz na szelfach lodowych.

Ponad 216 tys. lodowców pod lupą naukowców

Międzynarodowy zespół naukowców porównał prędkość przepływu i tempo utraty masy lodowców w podziale na miejsca zakończenia ich jęzorów: na lądzie, w jeziorze, w morzu oraz na szelfie. Analiza objęła 216 502 obiekty z inwentarza Randolph Glacier Inventory 6.0.

Aż 96,8 proc. wszystkich lodowców kończy swój bieg na lądzie. Lodowce uchodzące do jezior stanowią 1,6 proc., do mórz – 1,5 proc., a te związane z szelfami lodowymi to zaledwie 0,1 proc. Trzy ostatnie kategorie obejmują więc zaledwie 3,2 proc. wszystkich lodowców, ale ich znaczenie jest nieproporcjonalnie duże. Na lodowce kończące się poza lądem przypada ponad połowa globalnej powierzchni lodowców.

Podobną dysproporcję widać w danych dotyczących utraty masy. W latach 2000–2019 lodowce lądowe odpowiadały za 49,4 proc. globalnego ubytku. Udział w tym bilansie lodowców jeziornych wynosił 24 proc., morskich – 22,8 proc., a szelfowych – 3,9 proc.

Lodowce jeziorne tracą najwięcej masy

W latach 2000–2019 lodowce kończące się w jeziorach wykazywały największe tempo utraty masy w przeliczeniu na jednostkę powierzchni. Mediana zmian wyniosła w ich przypadku −0,490 m ekwiwalentu wody rocznie. Dla porównania – w lodowcach lądowych było to −0,245 m, a w morskich −0,239 m. Oznacza to, iż typowy lodowiec jeziorny tracił masę w tempie około dwukrotnie większym niż lodowce dwóch pozostałych kategorii.

Inaczej wyglądały wyniki dla lodowców szelfowych, których mediana zmian wyniosła −0,051 m ekwiwalentu wody rocznie. Autorzy podkreślają jednak, iż poszczególne typy lodowców różnią się wieloma cechami, dlatego w analizie uwzględnili również czynniki środowiskowe i geometryczne.

Po ich statystycznym skorygowaniu okazało się, iż lodowce jeziorne traciły dodatkowo 0,162 m ekwiwalentu wody rocznie w porównaniu do lądowych. Odpowiada to o 57 proc. większej utracie masy adekwatnej. Z kolei lodowce morskie i szelfowe wykazywały istotnie mniejsze straty niż lądowe.

Szwajcaria straciła prawie 20 proc. lodu w pięć lat, w 2026 r. ubyło kolejne 5,5 proc.

Kontakt z wodą przyspiesza przepływ lodu

Różnice dotyczą nie tylko bilansu masy, ale także prędkości przemieszczania się lodu. Mediana prędkości przepływu w latach 2017–2018 wynosiła 5,1 m rocznie dla lodowców lądowych, 7,4 m – dla jeziornych, 9,7 m – dla morskich i 7,2 m – dla szelfowych.

Po uwzględnieniu innych czynników lodowce jeziorne poruszały się średnio o 10 proc. szybciej, a morskie aż o 44 proc. szybciej niż lądowe. Zdaniem autorów kontakt z wodą może zmieniać warunki mechaniczne na czole lodowca i wpływać na jego dynamikę.

W przypadku lodowców kończących się w jeziorach znaczenie może mieć kilka procesów. Ciepło zgromadzone w wodzie przyczynia się do podmywania podwodnej części lodu. Może to osłabiać jego czoło i sprzyjać odrywaniu się fragmentów. Woda może również wnikać pod lodowiec, zmniejszając tarcie między nim a podłożem. Wypór wody wpływa dodatkowo na stabilność lodowca.

W przypadku lodowców morskich istotne są z kolei procesy tzw. cielenia, czyli odrywania się brył lodu, oraz topnienie podwodne. Zjawiska te mogą zmniejszać opór działający na lodowiec i sprzyjać szybszemu przepływowi.

Zmiany parametrów jezior lodowcowych mogą wpływać na przyszłe prognozy

Wyniki badania wskazują, iż klasyfikowanie lodowców wyłącznie na podstawie ich położenia geograficznego może nie wystarczać do dokładnego prognozowania zmian ich masy. Istotne jest również to, w jakim środowisku znajduje się czoło.

Naukowcy zwracają uwagę na możliwe konsekwencje cofania się lodowców. Obiekty morskie mogą zmieniać kategorię na lądową, co potencjalnie wiąże się ze spowolnieniem ich przepływu. Z kolei lodowce lądowe, których cofające się czoła dotrą do jezior, mogą zacząć poruszać się szybciej i tracić więcej masy.

Szczególnie istotny jest ten drugi scenariusz. Powstawanie i powiększanie się jezior polodowcowych może sprzyjać wzrostowi tempa utraty lodu, a tym samym wpływać na przyszłe prognozy zmian objętości lodowców.

Autorzy podkreślają, iż modele ewolucji lodowców powinny lepiej uwzględniać warunki panujące na ich czołach. Ma to znaczenie zarówno dla szacowania podnoszenia się poziomu mórz, jak i dla oceny przyszłych zmian w zasobach wodnych oraz zagrożeń naturalnych w regionach górskich. Wyniki pokazują, iż choćby stosunkowo nieliczne lodowce jeziorne mogą odgrywać nieproporcjonalnie dużą rolę w globalnej utracie lodu.

Źródło:

Mallalieu, J., Carrivick, J.L., Huss, M. et al. Global-scale variability of glacier velocity and mass loss across terminus environments. Nat Commun 17, 10873 (2026). https://doi.org/10.1038/s41467-026-78654-y

Idź do oryginalnego materiału