Jak kupować energię elektryczną w modelu giełdowym?

Samorządy potrzebują nowego podejścia do zakupów energii elektrycznej. Dotychczasowe modele zakupowe nie spełniają już swojej funkcji. Strategia nabywania energii powinna odpowiadać aktualnym warunkom rynku. Jak to osiągnąć?

W poprzednich wydaniach „Zielonej Gminy” (luty 2025 oraz kwiecień 2025) opisaliśmy kontrakty cPPA w sektorze publicznym. Ich wdrożenie w warunkach zamówień publicznych jest przez cały czas rozwiązaniem pionierskim oraz opiera się na skomplikowanym trybie zakupowym. Do tego prace nad pierwszym w Polsce kontraktem tego typu dla sektora publicznego przez cały czas trwają. Umowy cPPA nie są jednak jedyną alternatywą dla „tradycyjnego” modelu zakupowego, czyli opartego o stałą cenę jednostkową za 1MWh energii elektrycznej – tzw. fixed price.

MODEL GIEŁDOWY – CZYM JEST I JAK DZIAŁA?

Przedstawienie modelu giełdowego zakupu energii rozpocząć trzeba od zobrazowania, co wchodzi w skład ceny energii elektrycznej dla odbiorcy. Dla uproszczenia przyjmiemy tutaj rozwiązanie, w którym zakup energii elektrycznej następuje na Towarowej Giełdzie Energii (TGE) w oparciu o notowane tam produkty.

W uproszczeniu cenę energii elektrycznej kształtują:

• MARŻA – obejmująca zarówno zysk sprzedawcy, ale najczęściej także koszty profilu, koszty bilansowania czy też koszty transakcyjne; jest to stała kwota w okresie realizacji umowy;
• AKCYZA – w kwocie zdefiniowanej przepisami prawa;
• PRAWA MAJĄTKOWE – prawa majątkowe wynikające ze świadectw pochodzenia będące kategorią produktów energetycznych notowanych na TGE, przez co mające swoją wycenę wynikającą z kursu notowania; ich wycena jako składnika ceny w umowie na sprzedaż energii może być stała (fixed), albo zmienna, tj. zależeć od notowań praw majątkowych na TGE;
• CENA ENERGII (TGE) – koszt zakupu energii na TGE wyrażony kursami notowań produktów energetycznych, w szczególności kontraktami terminowymi BASE; innymi słowy, jest to hurtowa cena energii elektrycznej na rynku.

JAK KUPOWAĆ ENERGIĘ?

W modelu giełdowym składniki ceny dla odbiorcy (w danej umowie) można podzielić zatem na stałe – jak akcyza czy marża oraz zmienne. Te drugie będą dynamicznie kształtowane przez notowania na TGE jak w przypadku praw majątkowych oraz ceny energii. Suma powyższych składników tj. marża, akcyza, prawa majątkowe oraz cena energii daje łącznie cenę jednostkową 1 MWh, za którą sprzedawca sprzedaje energię odbiorcy (zamawiającemu).

Transzą zaś będzie część wolumenu, dla której zamawiający zlecił wykonawcy (spółce obrotu) zakup na ustalonych w tym zleceniu warunkach. Warunki te determinowane są aktualnymi wycenami na TGE praw majątkowych i ceny energii. W modelu giełdowym cena energii, a czasami także cena za prawa majątkowe (w zależności od umowy) jest zmienna i zależy od notowań tych produktów na TGE, zmieniających się w czasie. Zdefiniowanie wartości tych składników następuje w oparciu o kursy notowań na TGE w dniu, w którym zamawiający kieruje zlecenie zakupu. To zatem zamawiający definiuje te „brakujące” wartości ceny końcowej za energię poprzez zlecenie zakupu transzy w momencie, w którym warunki notowań uważa za najkorzystniejsze.

MODEL GIEŁDOWY – ISTOTA DZIAŁANIA

Zamawiający albo podmiot, któremu zamawiający zlecił to zadanie monitoruje bieżące kursy notowań na TGE. Decyduje jednocześnie o najlepszym monecie zlecenia zakupu transzy, tj. sytuacji, w której cena energii i prawa majątkowe notowane są najkorzystniej. Zlecenie następuje poprzez skierowane do wykonawcy (spółki obrotu) polecenia zakupu danej transzy (wolumenu) w oparciu o istniejące notowania. Tym samym zlecenie determinuje (dla danej transzy) zmienne elementy powyższego wzoru tj. koszt praw majątkowych oraz ceny energii. Wartości te uzupełnione stałymi elementami ceny (marża, akcyza) dadzą łącznie pełną cenę jednostkową dla danej transzy.

Podsumowując, w modelu transzowym nie wszystkie składniki ceny energii elektrycznej zdefiniowane są odgórnie, jak w modelu fixed price. Wykonawca (spółka obrotu) oferuje najczęściej swoją marżę, jako stały element ceny, która doliczona do akcyzy oraz pozostałych składników ceny – ustalonych w oparciu o kursy notowań na TGE z daty zlecenia – da cenę jednostkową, za którą wykonawca sprzeda odbiorcy energię objętą transzą.

DLACZEGO MODEL TRANSZOWY OBNIŻA KOSZTY?

Tradycyjny model stałej ceny, zakłada, iż spółka obrotu w chwili składania oferty musi przewidzieć i zabezpieczyć wszystkie zmienne kształtujące cenę energii elektrycznej w całym okresie kontraktowania. Często przez rok lub dłużej. Oczywistym jest, iż kalkulacje te mają zabezpieczyć stabilny zysk sprzedawcy, niezależnie od cen na rynku występujących w okresie realizacji umowy. Wobec tego kalkulacja ceny stałej musi opierać się na scenariuszach negatywnych.

Tymczasem model giełdowy zakłada wykorzystanie występujących w danym momencie korzystnych warunków cenowych (notowań). Oczywiście strategię zakupową można budować ofensywnie, a choćby spekulacyjnie, ale można także w momencie korzystnych warunków rynkowych zabezpieczać całość lub znaczną część wolumenu.

W każdym przypadku model transzowy ma tę przewagę, iż działania – tj. zlecenia zakupu transzy podejmowane są jako odbicie faktycznie panujących warunków cenowych, a nie założeń przyjmowanych na potrzeby kalkulacji stałej ceny na okres roku lub dłuższy. W modelu giełdowym spółka obrotu nie musi przewidywać zmian cen energii na rynku – a w efekcie nie musi w cenie zabezpieczać negatywnych scenariuszy. Dlatego efektywność cenowa modelu giełdowego będzie zawsze większa niż modelu ceny stałej.

MODEL GIEŁDOWY A REŻIM ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH

Opisywane rozwiązania budzą naturalne obawy o dostępność tego rozwiązania w wąskich ramach zamówień publicznych. Odpowiednio wdrożony model jest jednak w pełni zgodny z tymi przepisami i przez to jest dostępny także dla podmiotów publicznych. Najlepszym tego przykładem są już dziś – Łódzka Grupa Zakupowa oraz Krakowska Grupa Zakupowa, składające się z jednostek samorządu terytorialnego i ich podmiotów, które dokonują zakupu energii elektrycznej w wariancie giełdowym.

Cały artykuł przeczytasz w magazynie Zielona Gmina. Sprawdź:

Tekst: Bartłomiej Kuraś, Radca Prawny, Partner w BES-LAW Wilk, Kuraś sp.k.

Zdjęcie: Shutterstock