Inteligentna wieś zaczyna się od pomysłu

188 tysięcy złotych na przyszłość opolskich wsi. Mieszkańcy sami zdecydują, jak będzie wyglądało ich jutro. Koncepcja smart village ma na celu kreowanie wsi jako miejsca atrakcyjnego, zrównoważonego i lepiej przygotowanego na wyzwania przyszłości. To m.in. zwiększenie atrakcyjności miejscowości, rozwój usług mobilności, działania proekologiczne, ochrona środowiska, podnoszenie jakości życia czy włączenie cyfrowe.

Zarząd Województwa Opolskiego rozstrzygnął 4 nabory wniosków na tzw. projekty grantowe dotyczące przygotowania koncepcji smart village. Pieniądze pochodzą z Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027.

To impuls dla Lokalnych Grup Działania (LGD), które już niedługo ogłoszą nabory na małe granty dla organizacji pozarządowych, gmin i osób fizycznych. Każda wybrana inicjatywa otrzyma 4 000 zł na opracowanie strategii, która ma być realną odpowiedzią na potrzeby mieszkańców.

Koncepcja smart village coraz wyraźniej przestaje być urzędniczym hasłem, a zaczyna nabierać realnych kształtów. W województwie opolskim właśnie podpisano pierwsze w Polsce umowy z Lokalnymi Grupami Działania, które uruchomią proces tworzenia 47 strategii rozwoju inteligentnych wsi. W tle – 188 tysięcy złotych i znacznie większe środki, które mogą zostać uruchomione już jesienią. Klucz? Oddolność, cyfryzacja i pomysły mieszkańców.

Wieś pisze własny scenariusz

W całym przedsięwzięciu najważniejsze jest jedno: to nie eksperci zza biurka, ale mieszkańcy będą projektować przyszłość swoich miejscowości.

„Na przygotowanie każdej koncepcji jest cztery tysiące złotych. Nie trzeba wykazywać kosztów. Trzeba złożyć u nas wniosek o przyznanie pomocy na napisanie takiej koncepcji. No i tutaj ważne to, co wypracują mieszkańcy na zebraniach wiejskich. To mieszkańcy decydują o tym, co w tej koncepcji się znajdzie, w którym kierunku pójdzie rozwój miejscowości.”- Adriana Dziaczyszyn, Gargamel LGD Płaskowyż Dobrej Ziemi

To właśnie oddolność ma być największą siłą projektu. Jak podkreśla Dziaczyszyn, mieszkańcy nie startują od zera – mają doświadczenia z wcześniejszych programów odnowy wsi.

„Ludzie, mieszkańcy nauczyli się pracować na tych planach odnowy miejscowości i teraz bardzo chętnie przygotowują takie plany strategiczne, które pomagają im się rozwijać.”

Od świetlicy do cyfrowej wsi

Smart village to jednak coś więcej niż modernizacja świetlicy czy remont drogi. To zmiana sposobu myślenia o rozwoju.

„Kiedyś tworzyliśmy plan odnowy miejscowości, a teraz będziemy tworzyć koncepcję Smart Village. Trochę bardziej nowoczesne, z takimi elementami technologii nowoczesnych, OZE, ale generalnie bazujące na tym, co mieszkańcy, jakie mają potrzeby i jak je będą chcieli zaspokajać.” – Tomasz Paluch, Gargamel LGD Dolina Stobrawy

I choć konkretne projekty dopiero powstaną, jedno jest pewne – nie będą one kopiowane z innych miejsc.

„Konkretniej to wszystko zależy od tego, co mieszkańcy danej miejscowości wymyślą, jakie mają zasoby, jak je będą chcieli wykorzystać i jak będą chcieli, żeby ich miejscowość się rozwijała.”

Małe pieniądze, duża dźwignia

Choć 4 tysiące złotych na koncepcję może wydawać się symboliczną kwotą, to właśnie ona otwiera drogę do znacznie większych pieniędzy.

„To jest warunek konieczny do tego, aby we wrześniu tego roku […] będzie ogłoszony duży konkurs, tam jest do pozyskania 10 milionów złotych i warunkiem koniecznym, aby złożyć wniosek, jest właśnie posiadanie takiej koncepcji.” – Joanna Harus, dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich UMWO

Dlatego dzisiejsze podpisanie umów to w praktyce dopiero początek większego procesu.

Wspólnota, kultura i rozwój

Lokalne Grupy Działania nie zaczynają od zera. Jak pokazuje przykład „Brzesko-Oławskiej Wsi Historycznej”, za nimi stoją już konkretne działania i doświadczenia.

„W tej chwili jesteśmy w trakcie realizacji […] operacji własnej, która opiewa na około 500 tysięcy złotych, gdzie realizujemy […] działania skierowane do seniorów, do rodzin, do mieszkańców, z włączenia społecznego.” – Ewa Rosińska, szefowa stowarzyszenia

I choć same granty na koncepcje są niewielkie, ich sens jest jasno określony:

„Ale to popłaca, bo społeczeństwa sobie przygotują koncepcję rozwoju i to jest bardzo fajne.”

Eksperyment, który może zmienić wszystko

Z punktu widzenia samorządu województwa to projekt pionierski – pierwszy taki w regionie i jeden z pierwszych w Polsce.

„To jest pierwsze działanie w zasadzie w tym programie i to nam dużo pokaże na przyszłość.” – Robert Węgrzyn, członek zarządu województwa opolskiego

I zarazem kluczowy, bo to od jakości tych dokumentów zależy dalsze finansowanie.

„Od tego będzie zależała jakość życia w tych miejscowościach, które będą aplikowały o środki z programu Smart Village.”

47 pomysłów na przyszłość

Cztery Lokalne Grupy Działania przygotują łącznie 47 koncepcji. To liczby, ale za nimi kryją się konkretne wizje – od cyfrowych usług, przez rozwiązania ekologiczne, po nowe formy integracji społecznej.

Inteligentna wieś? Najpierw decyzja mieszkańców

Na końcu całej tej układanki nie stoi ani urząd, ani program unijny. Stoi człowiek – mieszkaniec wsi, który musi odpowiedzieć na proste pytanie: jak chce żyć.

„Mieszkańcy wsi się muszą określić, co chcą realizować i co rozumieją pod pojęciem inteligentnej wsi.” – Robert Węgrzyn

Bo smart village to nie technologia. To decyzja. A ta – jak pokazuje opolski przykład – właśnie została podjęta.

Fot. melonik, UMWO