9 godzin temu
Stan faktyczny i prawny
Rozstrzygnięciem zakończyła się sprawa, która dotyczyła nieruchomości rolnej. Chodziło o działkę o powierzchni ok. 9,7 ha, obejmującej grunty orne klas od RIVa do RVI, której właściciele wystąpili o zgodę na oddanie jej w posiadanie innemu podmiotowi przed upływem pięciu lat od nabycia. Zgodnie z art. 2b ust. 1-2 ustawy z 11.4.2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1653; dalej: UstRolU), nabywca nieruchomości rolnej jest zobowiązany do osobistego prowadzenia gospodarstwa rolnego przez co najmniej pięć lat i w tym czasie nie może zbyć nieruchomości ani oddać jej w posiadanie. Odstępstwo od tej zasady jest dopuszczalne wyłącznie w drodze decyzji administracyjnej, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem nabywcy lub interesem publicznym (art. 2b ust. 3 UstRolU).
Wnioskodawcy argumentowali, iż część gruntów ma niską przydatność rolniczą, a racjonalne gospodarowanie uzasadnia ich alternatywne wykorzystanie, w szczególności poprzez dzierżawę pod planowaną farmę fotowoltaiczną. Wskazywali również na uwarunkowania ekonomiczne i osobiste. Ich zdaniem planowana inwestycja służyłaby interesowi publicznemu, w tym transformacji energetycznej i ochronie środowiska.
Dyrektor Generalny Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa był innego zdania. Według niego przedstawione okoliczności nie mają charakteru nadzwyczajnego i nie powstały po nabyciu nieruchomości lub były znane w chwili jej zakupu, a tym samym nie wypełniają przesłanki ważnego interesu nabywcy. Organ wskazał również, iż choć inwestycje w odnawialne źródła energii mogą realizować określone cele publiczne, to w realiach sprawy pierwszeństwo należy przyznać interesowi publicznemu chronionemu ustawą, polegającemu na zachowaniu rolniczego przeznaczenia gruntów i bezpieczeństwa żywnościowego.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Organu I instancji, podkreślając uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wydawanego na podstawie art. 2b ust. 3 UstRolU oraz ciężar dowodu, spoczywający na wnioskodawcach. W ocenie Ministra nie wykazali oni ani istotnej zmiany swojej sytuacji po nabyciu nieruchomości, ani takiego interesu publicznego, który uzasadniałby odstępstwo od ustawowych ograniczeń.
Sprawa trafiła na wokandę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, ale Organ ten przychylił się do stanowiska wyrażonego przez niższe instancje. Właściciele nie złożyli jednak broni i złożyli wniosek o kasację.
Rozstrzygnięcie NSA
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27.8.2025 r., I OSK 2347/23, Legalis, podzielił stanowisko WSA w Warszawie i oddalił skargę. Organ wskazał, iż art. 2b ust. 3 UstRolU ma charakter wyjątkowy i powinien być interpretowany ściśle, w powiązaniu z celem ustawy, jakim jest ochrona struktury agrarnej, rolniczego wykorzystania gruntów oraz bezpieczeństwa żywnościowego. NSA potwierdził, iż „ważny interes nabywcy” może obejmować zarówno okoliczności obiektywne, jak i subiektywne, jednak muszą to być zdarzenia, które powstały po nabyciu nieruchomości, i w sposób realny uniemożliwiają wykonywanie ustawowego obowiązku prowadzenia gospodarstwa rolnego. Nie obejmuje on zwykłych trudności ekonomicznych ani zmiany planów gospodarczych, zwłaszcza gdy były one znane w chwili zakupu gruntu.
Odnosząc się zaś do interesu publicznego, NSA podkreślił jego obiektywny charakter oraz konieczność ważenia konkurujących wartości. Choć inwestycje w odnawialne źródła energii mogą realizować cele publiczne, nie mogą one automatycznie przeważać nad interesem publicznym, który legł u podstaw wprowadzenia ograniczeń w obrocie gruntami rolnymi. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do obchodzenia przepisów ustawy poprzez nabywanie gruntów rolnych z zamiarem ich szybkiego przeznaczenia na cele inwestycyjne. NSA wskazał ponadto, iż decyzje wydawane na podstawie art. 2b ust. 3 UstRolU mają charakter uznaniowy, a kontrola sądu administracyjnego ogranicza się do badania ich legalności, w tym granic uznania administracyjnego i schematy uzasadnienia. W ocenie NSA Organy administracji prawidłowo zebrały i oceniły materiał dowodowy, a uzasadnienia decyzji spełniały wymogi wynikające z art. 107 § 3 KPA, wobec czego skarga kasacyjna nie mogła zostać uwzględniona.
Wyrok NSA z 27.8.2025 r., I OSK 2347/23, Legalis
