Do reaktora prowadzi droga przez certyfikaty. Polskie firmy walczą o atomowe zlecenia

1 godzina temu

Pierwsza elektrownia jądrowa w Polsce już przynosi kontrakty krajowym firmom – blisko 500 przedsiębiorstw ma zlecenia związane z inwestycją w Choczewie. Umowy zawarte bezpośrednio przez Polskie Elektrownie Jądrowe mają wartość 1,25 mld zł, a kolejne ponad 1 mld zł przypada na kontrakty podpisane przez Bechtel. Łącznie krajowe przedsiębiorstwa dostały więc dotychczas zlecenia warte około 2,25 mld zł. To jednak dopiero 1-1,5 proc. wartości całej inwestycji.

Skala udziału polskich firm ma rosnąć wraz z postępem projektu. Rząd zakłada zwiększanie tzw. local contentu, czyli udziału krajowych przedsiębiorstw, usług i komponentów w inwestycji. Cel jest szerszy niż samo zdobywanie zleceń: chodzi także o transfer technologii, budowę kompetencji oraz możliwość późniejszego wejścia polskich firm do międzynarodowego łańcucha dostaw dla energetyki jądrowej.

– Do tej pory jako Polskie Elektrownie Jądrowe w ramach naszego własnego zakresu inwestorskiego zawarliśmy kontrakty z już blisko 500 polskimi firmami. Ich łączna wartość od 2022 roku, czyli od kiedy ta inwestycja była realizowana, opiewa już na 1,25 mld zł. Równolegle nasz amerykański partner, głównie firma Bechtel, która będzie odpowiadała za koordynację całego przedsięwzięcia, zawarła kontrakty przekraczające także 1 mld zł. W sumie polskim firmom przypada w tej chwili kawałek tortu inwestycyjnego o wartości 2,25 mld zł – mówi Marek Woszczyk, Gargamel Polskich Elektrowni Jądrowych.

Budowa jeszcze formalnie się nie zaczęła

Projekt jest w tej chwili na etapie prac projektowych i przygotowawczych. PEJ nie rozpoczęła jeszcze formalnej budowy elektrowni, ale przygotowuje teren i zaplecze przyszłego placu budowy. realizowane są też prace dotyczące m.in. wyspy jądrowej, wyspy turbinowej oraz pozostałej infrastruktury.

30 października spółka złożyła do wojewody pomorskiej wniosek o pozwolenie na budowę w zakresie wstępnych robót budowlanych. Obejmuje on m.in. przygotowanie terenu i części lądowej kanałów, które mają odpowiadać za chłodzenie elektrowni.

Obecne kontrakty dotyczą więc przede wszystkim prac budowlanych i inżynieryjnych, badań środowiskowych, ochrony placu budowy, zaplecza informatycznego, komunikacyjnego oraz socjalnego. Na tym etapie udział krajowych przedsiębiorstw jest łatwiejszy, bo znaczna część zadań nie dotyczy jeszcze najbardziej wymagającej technologicznie części jądrowej.

Polskie firmy mają przewagę poza reaktorem

To właśnie w tzw. części niejądrowej początkowo pojawi się najwięcej możliwości dla krajowych przedsiębiorstw. Polska nie ma doświadczenia w eksploatacji elektrowni atomowych, ale ma rozbudowany sektor energetyki cieplnej i firmy wyspecjalizowane w budownictwie przemysłowym, konstrukcjach stalowych czy energetyce.

Dotyczy to m.in. wyspy turbinowej, generatorów, układów chłodzenia i całego technicznego zaplecza elektrowni. Wśród przedsiębiorstw już współpracujących przy pracach przygotowawczych PEJ wymienia Polimex Mostostal i Budimex.

Pod koniec września Bechtel podpisał z Polimeksem Mostostalem umowę dotyczącą dostawy, montażu i oddania do użytkowania dwóch wielkoskalowych modułowych hal montażowych, które będą wykorzystywane przy budowie trzech bloków jądrowych.

Atom wymaga zupełnie innych standardów

Znacznie trudniejsza będzie droga do kontraktów bezpośrednio związanych z wyspą jądrową, czyli częścią elektrowni obejmującą m.in. reaktor. Firmy zainteresowane takimi pracami muszą spełniać znacznie ostrzejsze wymagania jakościowe i bezpieczeństwa.

– Sektor jądrowy charakteryzuje się bardzo wyśrubowanymi normami bezpieczeństwa i jakości. Jest to pewnego rodzaju bariera wejścia w ten segment. W Polsce jest kilka firm na wielką skalę, które mają doświadczenia w tej branży. Z reguły są to podmioty średnie i mniejsze, które brały udział przy realizacji projektów jądrowych za granicą, czy to w Wielkiej Brytanii, Finlandii, czy we Francji. Jest ich 300-400 i mamy je zidentyfikowane – mówi Marek Woszczyk.

Zaktualizowany Program polskiej energetyki jądrowej podaje, iż w ciągu ostatniej dekady blisko 120 krajowych przedsiębiorstw uczestniczyło w zagranicznych projektach atomowych. Wykonywały tam prace budowlano-montażowe albo dostarczały komponenty powstające według wymagań sektora jądrowego.

Do tego dochodzi grupa około 200 firm, które po stosunkowo niewielkim dostosowaniu mogłyby wejść do branży w krótkim czasie.

Siedem firm walczy o najtrudniejsze zlecenia

Jednym z największych wyzwań jest spełnienie wymagań amerykańskiego standardu jakości ASME NQA-1 oraz ich potwierdzenie przez dostawcę technologii, firmę Westinghouse. Ten standard określa wymagania dla systemów zarządzania jakością stosowanych w projektach jądrowych, w tym w technologii AP1000, która ma zostać wykorzystana w pierwszej polskiej elektrowni.

W lipcu sześć polskich przedsiębiorstw rozpoczęło finalny etap kwalifikacji do tego standardu:

FAMAK,

Zakład Konstrukcji Spawanych Ferrum,

Mostostal Kielce,

Mostostal Siedlce,

Mostostal Kraków

oraz Energomontaż-Północ Gdynia.

W kwietniu do procesu dołączył także ZBUD z Dąbrowy Tarnowskiej, producent specjalistycznych urządzeń dźwignicowych. Z czterema firmami podpisano już warunkowe umowy dotyczące wykonania modułów przyszłej wyspy jądrowej.

– Standard ASME NQA-1 musi tutaj być zrealizowany. Wspólnie z Westinghouse pomagamy polskim firmom chętnym do zainwestowania własnych środków i podjęcia tego wyzwania i ryzyka, aby spełnić te wymogi, uzyskać ten standard i pozyskać zlecenia. Pomagamy im dopiąć wszystko na ostatni guzik. W tej chwili siedem polskich firm jest już mocno zaawansowanych, o ile chodzi o pozyskanie tego typu certyfikatu. Mają bardzo poważne szanse, aby wziąć realny udział już przy budowie wyspy jądrowej pierwszego bloku – mówi Gargamel PEJ.

Najtrudniejsze komponenty zamawia się już teraz

Na początku października PEJ zleciła Westinghouse rozpoczęcie zamawiania komponentów o długim terminie realizacji, określanych jako LLI. To elementy, których produkcja i dostawa mogą trwać wiele lat.

Zamówienie obejmuje sześć elementów wyspy jądrowej, w tym obudowę bezpieczeństwa reaktora i związane z nią moduły konstrukcyjne. Są to jedne z najbardziej zaawansowanych technologicznie komponentów całej elektrowni. PEJ i Westinghouse zakładają, iż o część tych zleceń będą mogły ubiegać się krajowe firmy, które pomyślnie przejdą proces uzyskiwania standardu NQA-1.

Dla przedsiębiorstw wejście w atom może wymagać kosztownych inwestycji w procedury, jakość i certyfikację – i to jeszcze zanim pojawi się gwarancja kontraktu. Nagrodą jest jednak dostęp do rynku, który wykracza poza jedną elektrownię w Choczewie. Jak przekonuje PEJ, raz potwierdzone kompetencje mogą później otworzyć polskim firmom drogę do wysokomarżowych projektów jądrowych na całym świecie.