Bakterie oporne na antybiotyki znalezione w lodowej jaskini. Czy to zagrożenie dla zdrowia publicznego?

Światowe lodowce są magazynem drobnoustrojów uwięzionych w krystalicznej matrycy przed tysiącami lat. Najnowsze badanie rumuńskich naukowców dowodzi, iż wobec niektórych z nich współczesna medycyna jest zupełnie bezbronna. Odkryte w lodowej jaskini bakterie to poważne wyzwanie dla ludzkości, ale i szansa na postęp w farmakologii.

Zamrożony wehikuł czasu

Bakterie to organizmy, które w drodze ewolucji dostosowały się do najbardziej nieprzyjaznych warunków na Ziemi – można je znaleźć na gorących pustyniach i w ekstremalnie niskich temperaturach, np. biegunów. Strategie przetrwania w lodzie są bardzo różne, od produkcji białek przeciwdziałających zamarzaniu po całkowite zawieszenie funkcji metabolicznych. W przeżyciu pomaga również sama struktura lodu, w której często uwięzione są mikrokapsułki wody.

Nic więc dziwnego, iż naukowcy badający próbki z podziemnej jaskini lodowej Scărişoara w Rumunii odkryli pod mikroskopem obecność bakterii. Wiek lodowego znaleziska określa się na ok. 5 tys. lat, co oznacza, iż drobnoustroje uwięzione zostały w okresie, gdy nad Morzem Czarnym zamieszkiwały pasterskie plemiona późnego neolitu.

Warto przeczytać: Epoka lodowcowa – ponad 30 gatunków zwierząt odkrytych w norweskiej jaskini

Oporność na antybiotyki starsza niż same antybiotyki

Wyniki badania, opublikowane 17 lutego br. w czasopiśmie naukowym Frontiers in Microbiology,identyfikują bakterie z rumuńskiej jaskini lodowej jako szczep Psychrobacter SC65A.3. Należą one do rodzaju bakterii tlenowych, gram-ujemnych, które znajdowane są w organizmach ludzkich i mogą powodować infekcje, takie jak zapalenie wsierdzia czy otrzewnej.

Zespół naukowców pod kierownictwem dr Cristiny Purcarea z Instytutu Biologii w Rumuńskiej Akademii w Bukareszcie poddał bakterie Psychrobacter SC65A.3 działaniu 28 antybiotyków, należących do 10 klas powszechnie stosowanych współcześnie do leczenia infekcji bakteryjnych.

Okazało się, iż mikroby z lodowej jaskini są oporne na aż 10 popularnych antybiotyków, w tym ryfampicynę, wankomycynę i cyprofloksacynę, wykorzystywane w terapii gruźlicy, zapalenia jelita grubego i zakażenia układu moczowego. Co więcej, szczep SC65A.3 jako pierwszy z rodzaju Psychrobacter wykazuje również oporność wobec trimetoprimu, klindamycyny i metronidazolu, stosowanych do leczenia infekcji płuc, skóry i krwi. Zdaniem badaczy, bakterie zdolne do przetrwania w niskich temperaturach mogą działać jako rezerwuary genów oporności, czyli specyficznych sekwencji DNA, które pomagają im przetrwać ekspozycję na leki.

Może cię zainteresować: Degradacja lodowców kulminuje. W Alpach kryzys już za 8 lat

Bakterie z lodu bronią obosieczną?

Odkrycie budzi poważne obawy w świecie medycznym. Jeśli topniejący lód uwolni te mikroby, ich geny mogą rozprzestrzenić się na współczesne bakterie, pogłębiając globalny problem związany z opornością na antybiotyki – ostrzega dr Purcarea. W obliczu rosnącej temperatury powietrza i stałego kurczenia się lodowców zagrożenie to jest coraz bardziej realne.

Ale jest i druga strona medalu. W genomie Psychrobacter SC65A.3 naukowcy odkryli prawie 600 genów o nieznanych funkcjach, w tym 11 o potencjale zwalczania innych bakterii, wirusów oraz grzybów. Pogłębione badania nad bakteriami z lodowej jaskini mogą otworzyć drzwi do kolejnych przełomów w farmakologii i wynalezieniu nowych, efektywniejszych antybiotyków.

W 2025 r. eksperci z Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP) ostrzegali przed zagrożeniem związanym z topnieniem wiecznej zmarzliny i uwalnianiem starożytnych bakterii i wirusów w tempie choćby 4 tld (tryliardów) rocznie. najważniejsze pytanie brzmi, kto będzie szybszy – szerzące się pod wpływem klimatu pradawne patogeny czy naukowcy próbujący je okiełznać.

zdj. główne: Mark Olsen/Unsplash

Pisząc artykuł, korzystałam z:

Paun VI, Itcus C, Lavin P, Chifiriuc MC and Purcarea C (2026) First genome sequence and functional profiling of Psychrobacter SC65A.3 preserved in 5,000-year-old cave ice: insights into ancient resistome, antimicrobial potential, and enzymatic activities. Front. Microbiol. 16:1713017. doi: 10.3389/fmicb.2025.1713017

https://www.unep.org/news-and-stories/story/could-microbes-locked-arctic-ice-millennia-unleash-wave-deadly-diseases